گروه کشاورزی
عنوان
تاثیر نور فرابنفش روی ویژگیهای رشد و ترکیبات فنلی در کشت کالوس مرزه خوزستانی (Satureja Khuzistanica JAMZAD)
پژوهش و نگارش:
مرضیه علیمرادی
استاد راهنما
دکتر محمد حسین میرجلیلی
استاد مشاور
دکتر حسن ساری خانی
رساله برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.SC)
رشته علوم باغبانی گرایش بیوتکنولوژی و ژنتیک مولکولی محصولات باغبانی
تابستان 1395
سپاس بی کران خدایی را که
تنها روزنه اميدی است که هیچ گاه بسته نمي شود …
تنها کسی ایست که با دهان بسته هم مي توان صدایش کرد …
با پای شکسته هم مي توان سراغش رفت …
تنها خریداری است که اجناس شکسته را بهتر بر مي دارد …
تنها کسی است که وقتی همه رفتند ميماند …
وقتی همه پشت کردند آغوش مي گشاید …
وقتی همه تنهایت گذاشتند محرمت مي شود … و تنها سلطانی است که دلش با بخشیدن آرام مي گیرد نه با تنبیه کردن …
خدایا …
با تو که باشم تمام دورها نزدیکند و نا ممکن ها ممکن …
اکنون که به یاری پروردگار این پایان نامه را به پایان رسانده ام، بر خود لازم می دانم از زحمات عزیزانی که در انجام آن مرا یاری نموده اند، قدردانی کنم.
به پاس تعبیر عظیم و انسانی شان از کلمه ایثار و از خودگذشتگان
به پاس عاطفه سرشار و گرمای اميدبخش وجودشان که در این سردترین روزگاران بهترین پشتیبان است
به پاس قلب های بزرگشان که فریاد رس است و سرگردانی و ترس در پناهشان به شجاعت مي گراید
و به پاس محبت های بی دریغشان که هرگز فروکش نمي کند
این مجموعه را به پدر و مادر عزیزم تقدیم مي کنم
با سپاس ازسه وجود مقدس:
آنان که ناتوان شدند تا ما به توانایی برسیم…
موهایشان سپید شد تا ماروسفید شویم…
و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند…
پدرانمان
مادرانمان
استادانمان
از استاد ارجمندم، جناب آقای دکتر محمدحسین میرجلیلی که به عنوان استاد راهنما افتخار شاگردیشان را داشتم و به خاطر همفکری و همیاری ایشان و زحمات بیدریغشان در انجام این پایان نامه کمال تشکر و قدردانی را دارم. همچنین از جناب آقای دکتر حسن ساری خانی به عنوان استاد مشاور و به خاطر نظرات و همکاری سازنده ایشان در جهت به ثمر رساندن این پایان نامه که از هیچ تلاش و کوششی دریغ ننموده اند، نهایت تشکر و قدردانی را دارم.
با تشکر فراوان از استاد گرانقدر جناب آقای دکتر حسن رضا دوست که بدون همکاری ایشان این پژوهش میسر نبود، همواره مدیون همکاری ارزشمندشان خواهم بود.
از جناب آقای دکتر وحید عبدوسی که داوری این پایان نامه را بر عهده داشتنه اند، بسیار سپاسگزارم.
از جناب آقای مهندس حمید ا حدی به عنوان مسئول آزمایشگاه که در طی دوره همواره درس های از محضرشان آموختم کمال تشکر و امتنان را دارم.
از دوستان خوبم خانم وحیده علی پور و آقای حسن اسماعیلی به خاطر همکاری صمیمانه و لحظات و خاطراتی که با آنها داشتم سپاسگزاری و آرزومند موفقیت های روز افزون برایشان هستم.
مرضیه علیمرادی تابستان 1395
چکیده:
گیاه مرزه خوزستانی(Satureja khuzistanica jamzad)
متعلق به خانواده نعناعیان (Lamiaceae) وزیر خانواده نپتوییده (nepetoideae) که 12 گونه از این جنس در ایران وجود دارد به تقریب 8 گونه آن بومی و منحصر به ایران می باشد. این گیاه به دلیل داشتن رزمارینیک اسید بالا، فعالیت بیولوژیکی بالایی داشته و در صنایع دارویی، غذایی و عطر سازی کاربرد آن رو به گسترش می باشد. از ویژگی های این گیاه رویش در مناطق با اقلیم مرطوب خاک های عمیق و مناطق خشک، آفتابی و خاکهای سنگلاخی می باشد. در این مطالعه مقدار رزمارینیک اسید، فنل کل، ویژگی های رشدی کالوس مرزه خوزستانی مورد بررسی قرار گرفت. مقدار رزمارینیک اسید از 11/1 تا 11/5 میلی گرم در 100 میلی گرم ماده خشک متغییر بود. تیمارهای 2 ساعت نور فرابنفش، شاهد و 10 دقیقه نورفرابنفش به ترتیب با مقادیر 533/5 ، 450/3 و 263/3 دارای بالاترین مقدار رزمارینیک اسید بودند.
تیمار 4 ساعت نورفرابنفش بیشترین میزان فنل کل و 2 دقیقه نور فرا بنفش کمترین میزان فنل کل را دارا بودند. همچنین در بررسی صفات مرفولوژیکی تیمار شاهد بیشترین میزان را نشان می داد. نتایج نشان می دهد که کالوس های مرزه خوزستان با قرار گرفتن در معرض نور فلوئورسنت رشد بهتری دارند علت آن هم تولید ترکیبات فنلی توسط کالوس در نور می باشد که این ترکیبات با اکسیده شدن تولید مواد سمی برای رشد کالوس می کنند. تنش نور فرا بنفش A با افزایش توتال فنل و رزمارینیک اسید نشان داد. این تنش می تواند به عنوان یک الیسیتور در تولید ترکیبات فنلی به کاربرده شود.
واژگان کلیدی: مرزه خوزستانی، نورفرا بنفش، فنل کل، رزمارینیک اسید.
فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
فصل اول1
1-بیان موضوع وهدف2
1-1-ضرورت انجام تحقیق2
2-1- استفاده از الیسیتورها و ایجاد شرایط تنش در جهت تحریک تولید ترکیبات4
1-2- فرضيه‏هاي مطرح شده جهت انجام تحقیق6
1-3- اهداف کلی تحقیق:6
فصل دوم8
2- تاریخچه استفاده ازگیاهان دارویی9
2-1- سوابق علمی دررابطه باتوليد متابوليت های ثانويه از طريق کشت درون شيشه ای12
2-2- سوابق علمی در ارتباط با تولید رزمارینیک اسید از طریق کشت های درون شیشه ای13
2-2-1- انواع کشت بافت13
2-2-2- انواع كشت در شرايط درون شيشه اي13
2-3- معرفی گیاه مرزه14
2-3-1- تاریخچه14
2-4- معرفی خانواده نعناعیان:15
2-4-1- جنس مرزه18
2-4-2-دامنه گسترش مرزه خوزستانی20
2-4-3- محل تولید و ترشح اسانس های گیاهی20
2-4-3-1-بیوسنتز اسانس ها21
2-4-4- مشخصات فیتوشیمیایی گونه های جنس مرزه21
2-4-4-1- اساس ژنتیکی و اکولوژیکی بیوسنتز ترپن های فنلی کارواکرول و تیمول23
2-4-4-2- کارواکرول25
2-4-4-3- رزمارینیک اسید:25
2-4-4-3-1- مسیر بیوسنتز رزمارینیک اسید:25
2-4-4-3-2- خواص دارویی رزمارینیک اسیدوسایرترکیبات فنلی:27
2-4-4-4- ترکیبات فنلی، ساختار، سنتز وعملکرد درگیاهان29
2-5- تاریخچه آنتی اکسیدان30
2-5-1- آنتی اکسیدان31
2-5-2- مکانیسم آنتی‌اکسیدان31
2-5-3- طبقه‌بندی آنتی‌اکسیدان‌ها32
2-5-3-1- سینرژیست‌ها و آنتاگونیست‌ها32
2-5-3-2- آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی33
2-5-3-2-1 توکوفرول‌ها34
2-5-3-2-2- کاروتن‌ها34
2-5-3-2-3- اسیدهای فنلی34
2-5-3-2-4- فلاونوئیدها35
2-5-3-2-5- تانن35
2-5-3-2-6- ترپنوئیدها36
2-5-3-2-7- اسیدهای آمینه، پپتیدها و هیدرولیزای پروتئین36
2-5-3-2-8- فیتات‌ها37
2-5-3-2-9- فسفولیپیدها37
2-5-3-2-10- ویتامین‌ها و آنزیم‌ها37
2-6- تعیین ترکیبات فنلی درگونه های مختلف مرزه37
2-6-1- اهمیت ترکیبات فنلی و رابطه آن با خاصیت آنتی اکسیدانی37
2-6-2- الیسیتور40
2-7-1- اثرات پرتوفرابنفش درگیاهان42
2-7-2- شناسائی محلهای هدف تشعشعات فرا بنفش43
2-7-3- محل اثرفرابنفش در گیاهان:44
2-7-4- روش های مقابله گیاه با پرتو فرابنفش:45
2-5-7- تحقیقات انجام شده بر تاثیر فرابنفش در گیاهان47
6-7-2- مروری بر پژوهش ها ی انجام شده درجنس مرزه50
2-7-7- تحقیقات انجام شده در خانواده نعناعیان52
2-7-8- تحقیقاتی درباره با تولیدات رزمارینیک اسید54
فصل سوم56
3-1- استانداردها ومواد مورد استفاده57
3-1-1- تهیه محلول استاندارد رزمارینیک اسید57
3-1-2- تهیه محلول گالیک اسید57
3-2- دستگاه ها و وسایل مورد استفاده57
3-2-1- هود لامینار57
3-2-1- مشخصات فنی هود لامینار کلاس II58
3-2-2-سانتریفیوژ:58
3-2-3- اتوکلاو59
3-2-4- اچ پی تی ال سی : سیستم کروماتوگرافی لایه نازک با کارایی بالا61
3-2-5- التراسونیک62
3-2-6- لوکس متر63
3-2-7- PHمتر63
3-2-8- فریزدرایر64
3-2-9- لامپ یووی A64
3-2-10- اتاقک رشد64
3-2-11- دستگاه اسپکتروفوتومتر65
3-3- بررسی کالوس زایی و معرفی بهترین شرایط مؤثربررشد کالوس های مرزه خوزستانی67
3-1-1- تهیه کالوس های مرزه خوزستانی67
3-3-2- تهیه محیط کشت B5 جهت واکشت کالوس های مرزه خوزستانی67
جدول 3-1 محلول های پایه جهت تهیه محیط کشت B567
3-3-3- کشت کالوس ها در تیمارهای نوری مختلف69
3-3-4- شدت نوری در اتاقک کشت وانواع لامپ های فرابنفش استفاده شده69
3-3-5- اندازه گیری ویژگی های رشدی کالوس های مرزه خوزستانی در تیمارهای نوری مختلف70
3-3-6- سنجش اول : اندازه گیری میزان رزمارینیک اسید در تیمارهای نوری مورد بررسی71
3-3-6-1- روش های مورد استفاده71
3-3-6-2- اعمال تیمارهای نوری71
3-3-6-3- اندازه گیری وزن تر و خشک71
3-3-6-4-استخراج و عصاره گیری71
3-3-6-5- اندازه گیری رزمارینیک اسید72
3-3-7- سنجش دوم74
3-3-8- بررسی آماری74
فصل چهارم75
4-1 بررسی تغییرات مروفولوژیکی کالوس تحت تیمارهای نوری مختلف76
4-1-1- اندازه گیری وزن ترکالوس76
4-2-1- اندازه گیری وزن خشک کالوس77
4-3-1- اندازه گیری درصد سرعت رشد نسبی کالوس78
4-3-2- اندازه گیری درصد رطوبت نسبی کالوس78
4-2- بررسی تغییرات فیتوشیمیایی کالوس مرزه خوزستانی تحت تیمارهای نوری80
4-2-1- اندازه گیری رزمارینیک اسید80
4-2-2- اندازه گیری فنل کل81
4-3- منحنی استاندارد اسید گالیک83
4-4- نمودارهای مربوط به کروماتوگرام HPTLC83
فصل پنجم88
5-1 نتیجه گیری کلی89
5-2 پیشنهادها90
منابع91
فهرست شکل ها
عنوان شماره صفحه
شکل (2-1)، پراکندگی جغرافیایی مرزه خوزستانی در دو استان خوزستان و لرستان20
شکل (2-2)، ساختار برخی از ترکیبات مهم جنس مرزه23
شکل (2-3)، ساختار شیمیایی تیمول و کارواکرول (مونوترپن های تک حلقه ای) 25
شکل (2-4)، ساختمان شیمیایی رزمارینیک اسید 26
شکل (2-5)، مسیر بیوسنتز رزمارینیک اسید26
جدول (2-1)، مثالهایی از گیاهان دارویی ضد درد( ایران) 58
شکل (3-1)، هود لامینار59
شکل (3-2)، سانتریفیوژ60
شکل (3-3)، اتوکلاو61
شکل (3-4)، تانک حاوی کاغذ سیلیکاژل61
شکل (3-5)، اچ پی تی سی ال62
شکل (3-6)، اولتراسونیک63
شکل (3-7)، پی اچ متر64
شکل (3-8)، لامپ یووی A 71
شکل (3-7)، لکه گذاری روی کاغذ سیلیکاژل74
شکل (4-1)، نمودار ستونی مقایسه میانگین وزن تر در تیمارهای نوری مختلف75
شکل (4-2)، نمودار ستونی مقایسه وزن خشک در تیمارهای نوری مختلف76
شکل (4-3)، نمودار مقایسه میانگین درصد سرعت نسبی در تیمارهای نوری مختلف 77
شکل (4-4)، نمودار ستونی مقایسه میانگین درصد رطوبت نسبی تیمارهای نوری مختلف 78
شکل (4-5)، نمودار ستونی مقایسه میانگین رزمارینیک اسید و تیمارهای نوری مختلف 79
شکل (4-6)، نمودار ستونی مقایسه میانگین فنل کل در تیمارهای نوری مختلف 81
شکل (4-7)، کروماتوگرام HPTLC مربوط به تیمار شاهد81
شکل (4-8)، کروماتوگرام HPTLC مربوط به تیمار 5 دقیقه نور فرابنفش 82
شکل (4-9)، کروماتوگرام HPTCL مربوط به تیمار 4 ساعت نورفرابنفش 82
شکل (4-10)، کروماتوگرام مربوط به تیمار 2 ساعت نورفرابنفش 83
شکل (4-11)، کروماتوگرام HPTCL مربوط به تیمار 2 دقیقه نور فرابنفش 83
شکل (4-12)،کروماتوگرام HPTLC مربوط به تیمار تاریکی 84
شکل (4-13)، کروماتوگرام HPTLC مربوط به تیمار 10 دقیقه نورفرابنفش 84
فهرست جدول ها
عنوان شماره صفحه
جدول (2-1)، مثالهایی از گیاهان دارویی ضد درد( ایران) 28
جدول (3-1)، محلول های پایه جهت تهیه محیط کشت B_565
جدول (4-1)، تجزیه واریانس اثر تیمارهای نوری بر صفات فیتوشیمیایی83
جدول (4-2)، تجزیه واریانس اثر تیمارهای نوری بر صفات مرفولوژیک84

فصل اول
مقدمه و هدف
1-بیان موضوع وهدف
1-1-ضرورت انجام تحقیق
طی چند دهه اخیر فناوری زیستی1 با استفاده از راهكارهایی نظیر كشت سلول، اندام و بافت ها، مهندسی ژنتیك و كاربرد نشانگرهای مولكولی قادرشده است كارآیی و بهره وری گیاهان دارویی را به عنوان منابع تجدیدپذیر جهت تولید دارو افزایش دهد. كشت سلول، بافت ها و اندام های گیاهی امكان تكثیر سریع و انبوه بسیاری از گیاهان دارویی مهم را فراهم نموده است استفاده از کشت های درون شیشه2 به عنوان ابزار تولید ترکیبات دارویی دارای تاریخچه طولانی است. از زمانی که کشت بافت و کشت سلول ابداع شدند، محققین سعی نمودند از این تکنیک ها جهت تولید ترکیبات ارزشمند زیستی و مطالعه چرخه های بیوسنتز آنها استفاده نمایند در این میان ترکیبات آنتی اکسیدان به واسطه توجه خاصی که به آنها وجود دارد مورد بررسی قرار گرفتند در دهه های اخیر مشخص گردیده که تنش های اکسیداتیو سبب بروز بسیاری از بیماریهای ناشی از افزایش سن می باشد و مطالعات زیادی در جهت تولید ترکیبات آنتی اکسیدان انجام شده است.
آنتی اکسیدان ها ترکیباتی هستند که قادرند با اثرات مضر اما طبیعی فرآیند فیزیولوژیک اکسیداسیون در بافت ها مقابله کنند. در واقع این ترکیبات قادرند تنش های اکسیداتیو را خنثی کرده یا به تأخیر بیاندازند حتی اگر غلظت و مقدارشان کمتر از عوامل اکسیدکننده باشد، به نظر می رسد این ترکیبات در جلوگیری از ایجاد بیماریهایی مانند سرطان ، بیماری قلبی ، آلزایمر و … نقش دارند. در تحقیقات فراوانی خواص آنتی اکسیدانی اسانس های گیاهی همچون مرزه ، میخک، آویشن و … مشخص گردیده است. بسیاری از آنزیم ها و ترکیباتی با وزن مولکولی کم همچون توکوفرول3 ، گلوتاتیون4و … نقش آنتی اکسیدانی دارند. گروه های دیگری از مواد مؤثره گیاهان دارویی همچون فلاونوئیدها نیز عملکرد مشابهی را از خود نشان داده اند. با توجه به قوانین سازمان بهداشت جهانی5 که بر استفاده از آنتی اکسیدان های طبیعی تأکید دارند. امروزه تولید آنها اولویت خاصی پیدا کرده است یکی از نقش های مهم متابولیت های ثانویه6 محافظت گیاه از آثار زیان آور و تنش های محیطی است. تولید متابولیت های ثانویه که دارای نقش آنتی اکسیدانی هستند در جهت جلوگیری از فعالیت گونه های واکنشگر اکسیژنی(ROS)است که در اثر تنش ها به وجود می آیند . بنابراین با استفاده بهینه از تنش ها می توانیم در جهت افزایش تولید ترکیبات آنتی اکسیدان قدم برداریم تنش های محیطی می توانند شامل تابش اشعه ماوراءبنفش ، خشکی ، صدمات فیزیکی و … باشند تابانیدن تشعشعات ماوراءبنفش بر روی کالوس های گیاه گل ساعتی سبب افزایش تولید فلاونوئیدها گردید علت این پدیده این است که فلاونوئیدها در گیاه نقش حفاظت کنندگی در برابر تشعشعات مضر مثل فرابنفش را دارند.
(مروری بر تولید ترکیبات آنتی اکسیدان در شرایط درون شیشه دومین جشنواره و نمایشگاه ملی گیاهان دارویی1394) کشت های درون شیشه به دلیل ویژگی هایی که دارند به عنوان یکی از راهکارهای تولید این ترکیبات در نظر گرفته شده اند. البته با وجود تلاش هایی که در30 سال اخیر جهت تولید درون شیشه ترکیبات دارویی انجام شده است تنها مقدار کمی از آنها تاکنون به مرحله تجاری سازی رسیده اند
تکنیک کشت بافت7 طی چند دهه گذشته به عنوان ابزاری کارآمد در ریزازدیادی، تکثیر، اصلاح و تولید گیاهان در شرایط کنترل شده درون شیشه ای در مراکز تحقیقاتی سراسر دنیا مورد استفاده قرار می گیرد. در واقع کشت بافت گیاهی را نمی توان شاخه ای مجزا از علومی نظیر ژنتیک، فیزیولوژی، باغبانی و غیره به شمار آورد بلکه کشت بافت ابزار مناسبی در خدمت سایر علوم بوده و به آنها در دستیابی به اهداف مورد نظر کمک می کند. در زمینه گیاهان دارویی نیز علاوه بر کاربرد آن در ریزادیادی، تکثیر، تولید و حفاظت از گیاهان دارویی باارزش و در خطر انقراض، طی دو دهه اخیر به عنوان ابزاری موثر برای تولید متابولیت های ثانویه در شرایط کنترل شده نیز مطرح می باشد. این آزمایش تلاش می کند تا با مطالعه مسیرهای بیوسنتزی متابولیتهای ثانویه در گیاهان دارویی، انتقال ژن و دخالت در بیوسنتز این ترکیبات، بهینه سازی تولید آنها در کشتهای کنترل شده سوسپانسیون سلولی8 و ریشه مویینه9 را تا مرحله نیمه صنعتی مورد مطالعه قرار دهد. از دلایل رویکرد به تولید ترکیبات آنتی اکسیدان در شرایط درون شیشه این است که برخی از ترکیبات آنتی اکسیدان را می توان به سادگی از محصولات زراعی و باغی است استحصال نمود و حتی امروزه از ضایعات حاصل از صنایع ماءالشعیر وروغن گیری زیتون که بسیار ارزان قیمت هستند جهت استخراج ترکیبات آنتی اکسیدان استفاده می کنند. اگر چه می توان برخی از این ترکیبات را به آسانی از منابع مختلف در دسترس تولید نمود ولی به دلایل ذیل رویکرد ویژه‌ای به تولید آنها در شرایط درون شیشه است که اهم این دلایل عبارتند از:
نبود امکان تولید مصنوعی برخی از این ترکیبات به دلیل ساختار پیچیده آنها
ارزش اقتصادی بالا با آن که هزینه اولیه تولید بالا است ولی تجربه نشان داده است که در مدت زمان کوتاهی جبران می گردد.
میزان ناکافی این ترکیبات در منابع گیاهی
محدودیت استفاده از منابع گیاهی در رابطه با گیاهان کمیاب ، در حال انقراض و گیاهانی که به صورت بی رویه از طبیعت برداشت می شوند
استخراج و خالص سازی این ترکیبات از کشت های درون شیشه آسان تر است
تولید ترکیبات جدیدی که تاکنون در گیاه مورد نظر وجود نداشته اند
تولید در مقیاس صنعتی به طوری که بتواند نیاز صنایع داروسازی و غذایی را تأمین کند به طور مثال به وسیله بیوراکتورها
عدم وابستگی به عوامل محیطی و فصول مختلف سال
امکان کنترل بیشتر و راحتتر مسیرهای بیوسنتز این ترکیبات
از استراتژی های افزایش تولید ترکیبات آنتی اکسیدان در شرایط درون شیشه ای:
افزایش بیوسنتز آنتی اکسیدان ها از طریق بهینه سازی شرایط کشت درون شیشه است نور یکی از فاکتورهای بسیار مورد توجه محققین در پژوهش های مختلف بوده و حتی سبب تولید آنتوسیانین های متفاوتی با شرایط طبیعی شده است . البته استفاده از نور به دلیل افزایش دمای محیط کشت و افزایش هزینه های تولید محدودتر شده است به طوری که در سال های اخیر استفاده از شرایط غیر وابسته به نور مورد توجه قرار گرفته است از جمله استفاده از دی اکسید کربن
2-1- استفاده از الیسیتورها10 و ایجاد شرایط تنش در جهت تحریک تولید ترکیبات
رزمارینیک اسید (RA) 11نوعی پلی فنول12 محسوب می گردد و متابولیت ثانویه گیاهی است که در خانواده نعناییان یافت می شودکه از 2 مولکول کافئیک اسید13 تشکیل شده است. این ترکیب دارای خواصی همچون ضدویروس، ضد باکتری و ضد التهاب است . همچنین اثرات محافظت کنندگی این ترکیب در مقابل تشعشعات یونیزان مانند پرتو فرابنفش14 مشخص گردیده است.
بیوسنتز این ترکیب با اسیدهای آمینه فنیل آلانین15 و تیروزین16شروع می شود و تمامی هشت آنزیم درگیر در بیوسنتز آن شناسایی شده اند. تولید این ترکیب در کشت سوسپانسیون سلولی گیاهانی همچون گل گاوزبان وحشی ، آویشن شیرازی ، ریحان ، مریم گلی انجام شده است.
به منظور بهبود تولید رزمارینیک اسید در کشت سلول و بافت گیاهان حاوی این متابولیت بررسی شدکه با توجه به تولید بالای رزمارینیک اسید در کشت سلولی نسبت به کشت گیاه کامل در ابتدا کشت سلولی به عنوان روش بیوتکنولوژی برای تولید این متابولیت مورد توجه قرار گرفت و با استفاده از محرک های مناسب تولید آن بهبود یافت در مطالعات متعددی تولید رزمارینیک اسید (RA) در کشت کالوس برخی گونه های گیاهی بررسی شده و راهکارهای مختلفی مانند بهینه سازی محیط کشت به واسطه تغییر ترکیبات محیط تغییر شرایط فیزیکی (نور ، دما ، PH) و استفاده از محرک ها به کار گرفته شده همچنین کشت ریشه مویین به دلیل رشد سریع در محیط فاقد هورمون نگهداری آسان و تولید سطح بالاتر از متابولیت ثانویه نسبت به ریشه های طبیعی مورد توجه قرار گرفته است. نتایج مطالعات نشان می دهد که کشت ریشه مویین می تواند منبع تجاری باارزشی برای تولید (RA) باشد.
گياه دارويي مرزه خوزستاني17 از جمله گياهان باارزش و انحصاري فلور ايران است. عصاره هاي حاصل از گونه مرزه خوزستانی غني از ترکيبات فنلي کارواکرول18در اسانس و اسيدهاي فنلي آزاد بويژه رزمارينيک اسيد در عصاره بوده و به همين جهت از فعاليت بيولوژيکي قابل توجهي برخوردار مي باشند )هاديان و همکاران، 1387 )حضور ترکيبات فنلي با غلظت بسيار بالا و اثرات دارويي جالب توجه، اين گياه را به عنوان يک گونه کانديد باارزش براي استفاده در صنايع دارويي و غذايي به عنوان آنتی اکسیدان طبیعی مطرح مي نمايد. برای مصارف دارویی، در اکثر موارد تمامی قسمت های گیاه اعم از ریشه، ساقه، برگ و بذر از طبیعت جمع آوری شده و مشکلات جدی را برای بقای این گیاهان ایجاد می کند. از طرفی بذر بیشتر این گیاهان پروسه جوانه زنی پیچیده و مشکلی دارند، بنابراین اهلی کردن و کشت این گیاهان برای اهدافی همچون استخراج متابولیتهای اولیه و ثانویه، مشکلات بسیاری از قبیل اقلیم و فصل مناسب، آب کافی، بیماری ها و آفات و دست آخر کمبود منابع طبیعی (گیاهان مادری)در پیش رو دارد. این محدودیت ها محققان را بر آن داشته است تا از روش های کشت درون شیشه ای برای تولید مواد گیاهی بهره ببرند. همچنین سرعت رشد و محتوای پایین مواد مؤثره در بافتهای گیاهی و افزایش تقاضا برای این ترکیبات، ضرورت توجه به رویکردهای پربازده تولید را ایجاد کرده است. امروزه روشهاي بيوتكنولوژي با رويكرد كشت بافت گياهي در مقياس انبوه يك روش مفيد و مطمئن براي توليد متابوليتهاي ثانويه نسبت به استفاده از کشت زراعی گیاه میباشد (Briskin, 2000) بسياري از متابوليتهاي ثانويه كه توسط گياهان توليد ميشوند، توسط كشتهاي كالوس و سلول نيز سنتز شده و به عنوان منابع مهمي براي تهيه تركيبات با ارزش اقتصادي مورد استفاده قرار ميگيرند. علم بيوتكنولوژي از طريق كشت سلول، بافت يا اندام، در شرايط درون شيشهاي فرصتي را فراهم ميكند تا تركيب مورد نظر به دست آيد. از آنجايي كه پتانسيل و سرعت توليد اين مواد در شرايط طبيعي بسيار محدود ميباشد، از طريق كشت سلولهاي گياهي به روشهاي مختلفي از جمله بهينه سازي شرايط كشت و استفاده از تكنيك انگيزش (مثل تنشها) مي توان ميزان توليد متابوليتهاي ثانويه را افزايش داد (Ramachandra Rao and Ravishankar, 2002).
در بین تنشهای غیرزنده، تاثیر نور فرابنفش به عنوان یکی از فاکتورهای انگیزش در تحریک تولید متابولیتهای ثانویه بویژه ترکیبات فنلی در کشتهای درون شیشهای (اندام، کالوس و سلول)گزارشهای متنوعی وجود دارد. اخیراً اهمیت کشت کالوس مرزه خوزستانی به عنوان منبع تولید رزمارینیک اسید معرفی شده است (Sahraroo et al. 2014).
1-2- فرضيه‏هاي مطرح شده جهت انجام تحقیق
بین تاثیر تاریکی و افزایش ترکیبات فنولی رابطه مستقیم وجود دارد.
بین شدت نور فرابنفش و افزایش ترکیبات فنولی در گیاه مرزه خوزستانی رابطه مستقیم وجود دارد.
بین تاثیر نور فرابنفش A و الگوی رشد و تولید در کشت کالوس مرزه خوزستانی رابطه مثبت وجود دارد.
بین تاثیر نور فرابنفش B و الگوی رشد و تولید در کشت کالوس مرزه خوزستانی رابطه مثبت وجود دارد.
1-3- اهداف کلی تحقیق:
دستیابی به نتایج تأثیر نور فرابنفش برروی شاخص رشد و تولید رزمارینیک اسید در کشت کالوس مرزه خوزستانی
اهداف ویژه انجام این تحقیق:
دستیابی به شرایط بهینه رشد و تولیدترکیبات فنلی در کشت کالوس گیاه
افزایش محتوای فنل کل و تولید رزمارینیک اسید در کشت کالوس گیاه
تعیین بهترین زمان انگیزش نور فرابنفش در تولید ترکیبات فنلی
تلاش در جهت تأمین مواداولیه دارویی برای صنایع دارویی
اهداف کاربردی
حمایت از صنایع دارویی به منظور تولید داروهای استراتژیک
کمک به حفاظت از ذخایر ژنتیکی و تلاش در جهت بهره برداری پایدار
ارائه و نشر نتایج علمی برای مراکز تحقیقاتی داخلی و بین المللی
ثبت و انتقال تکنولوژی به نمادهای داخلی و بین المللی
دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی و مؤسسات علمی – پژوهشی
شرکت ها و صنایع تولید کننده داروهای گیاهی
فصل دوم
کلیات
و بررسی منابع علمی
2- تاریخچه استفاده ازگیاهان دارویی19
گیاهان دارویی در تمامی تمدن ها و فرهنگ ها مورد استفاده قرار میگیرند و یکی از ضروریترین موارد دفاعی جهت حفظ سلامت و مبارزه با بیماری های بشر در سراسر جهان می باشد. گیاهان از گذشته دور تاکنون به عنوان منبع دارویی تجدیدپذیر، مدنظر بوده اند. طبق آمارهای سازمان بهداشت جهانی20، ‌بیش از 80 درصد جمعیت جهان، جهت سلامت بدن خود، گیاهان دارویی را نسبت به دیگر داروهای شیمیایی ترجیح می دهند. شالوده علمی برای بروز خواص داروشناسی21 در هشتاد تا نود کشور دنیا، بر پایه مواد مشتق شده گیاهی بنا شده است. با معرفی مواد درمانی-گیاهی22 جدید، گیاهان آمادگی پذیرش نقش کلیدی از ابتدای پزشکی مدرن را داشته اند (Chandra et al. 2013) اهمیت و نقش گیاهان دارویی در تامین نیازهای بشر به ویژه در حیطه درمان بسیار قابل توجه می باشد. امروزه با استفاده ازروش ها و فنون تخصصی، مهمترین مواد و ترکیب های موثر گیاهی شناسایی و در ساخت انواع داروها و ترکیب های شفابخش به کار گرفته می شود (امین، ۱۳۸۰). اثرات جانبی داروهای شیمیایی، الزامات زیست محیطی و روند تدریجی گرایش به سوی فراورده های طبیعی سبب شده به گیاهان دارویی توجه بیشتر شود(آزاد بخت، ۱۳۷۸).
امروزه اهمیت گیاهان دارویی و طب ایرانی و شناساندن نقش حیاتی آن در پیشبرد اهداف ملی، منطقهای و جهانی برای تحقق سلامت و نشاط جوامع، خود کفایی دارویی، ایجاد اشتغال، توسعه اقتصادی، امنیت غذایی و حفظ ذخایر ژنتیکی و حضور فعال در بازارهای جهانی بر کسی پوشیده نیست. میلیونها نفر از مردم جهان در زمینه کشت، برداشت، فرآوری و سایر جنبههای گیاهان دارویی فعالیت دارند. حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی و فرآوردههای آن به 100 میلیارد دلار در سال رسیده است. بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانیبیش از 80 درصد از مردم جهان برای درمان انواع بیماریها از گیاهان دارویی و یا روشهای طب مکمل و سنتی استفاده میکنند. کشور ایران مهد استفاده از طب سنتی و داروهای گیاهی است. اما گویا زندگی امروزه با گذشته بسیار متفاوت شده است به طوری که گاه برای درمان بیماریهای بسیار جزئی به پزشک متخصص مراجعه میشود و گاه خود سرانه از داروهای شیمیایی با قدرت اثر بالا و عوارض جانبی فراوان استفاده میشود در حالی که 75 درصد از مردم فرانسه، 50 درصد از مردم کانادا، 48 درصد از مردم استرالیا و 40 درصد از مردم بلژیک در حال حاضر از داروهای گیاهی برای درمان استفاده میکنند. در روسیه 4 بیمارستان مخصوص طب سنتی وجود دارد. در چین با جمعیتی بیش از یک میلیارد و سیصد نفر، 80 درصد خدمات پزشکی از طریق طب سنتی چینی ارائه میشود. البته ارزانتر بودن هزینه درمان طب سنتی نسبت به درمانهای نوین هم در این زمینه نقش دارد، زیرا در چین هزینه درمان از طریق طب سنتی بین یک بیست و پنجم، یک سیام درمان از طریق طب نوین است ایران یکی از کشورهایی است که در آن مصرف گیاهان دارویی به صورت سنتی و بومی پیشینه ای طولانی دارد و به دلیل شرایط اقلیمی و جغرافیایی مناسب ، رویشگاه گستره وسیعی از گیاهان دارویی می باشد، که بخشی از آن ها به صورت خام از جمله اقلام صادراتی کشور ما بوده است.این پراکنش به گونه ای است که سبب شده فلور گیاهی ایران بیش از فلور گیاهی تمام اروپا باشد. با وجود مصارف گوناگون گیاهان دارویی در زمینه های صنایع دارویی، غذایی، بهداشتی و آرایشی متاسفانه در کشور ما کمتر به فراوری گیاهان دارویی توجه شده است. درحالی که این موضوع با توجه به تنوع گسترده آن می تواند بخش های گوناگونی از نیروهای متخصص وعلاقه مند را از بخش کشاورزی گرفته تا بخش های میانی و حد واسط و صنعتی مانند بسته بندی گیاهان دارویی، غذایی، بهداشتی و آرایشی را در بر می گیرد و سبب پویایی اقتصادی و اجتماعی مناطق مختلف شهری و روستایی کشور شود. هر چند که حتی در افول استفاده از گیاهان دارویی بسیاری از افراد سنتی در تمام جهان جهت درمان اولیه بیماری های خود از گیاهان دارویی، استفاده نموده اند(آزاد بخت، ۱۳۷۸).
گیاهان دارویی میراثی منطقه ای ولی با اهمیت جهانی هستند که ثروت عظیمی را به جهان ارزانی داشته اند، تنوع و کثرت گیاهان با خواص درمانی همه را شگفت زده کرده است چرا که تخمین زده می شود حدود ۷۰۰۰۰ گونه گیاهی از گلسنگ ها تا درختان تنومند حداقل یکبار در طول تاریخ سنتی به عنوان دارو در جوامع بشری استفاده شده اند(یزدانی و همکاران، ۱۳۸۳).
واژه گیاهان دارویی تنها به گیاهانی که تسکین دهنده آلام مردم هستند اطلاق نمی شود بلکه این گیاهان به عنوان طعم دهنده ها، نوشیدنی ها، شیرین کننده ها، رنگ های طبیعی و حشره کش ها و همچنین به عنوان ماده اولیه محصولات آرایشی و بهداشتی نیز مورد استفاده قرار می گیرند. در طی دهه های گذشته گسترش وسیعی در طیف درمان های گیاهی صورت گرفته که رشد سریع تقاضا برای داروهای گیاهی و بالطبع گیاهان دارویی در دنیا را به دنبال داشته است (امید بیگی، ۱۳۷۹؛جمزاد، ۱۳۷۳: زرگری، ۱۳۷۰).
در دو قرن گذشته، با پیشرفت علم شیمی، با الگوگیری از مواد طبیعی، مواد با ارزش دارویی متعددی در آزمایشگاه ساخته شده و از این طریق خدمات شایان توجهی به جامعه شده است. از طرفی استفاده از گیاهان دارویی تا حدودی کاهش یافته است. با ظهور مشکلاتی همچون بیماری های لاعلاج (سرطان، بیماری ها و ….) بروز عوارض جانبی ناشی از مصرف بسیاری از مواد شیمیایی، هزینه های سنگین جهت تهیه بعضی از مواد و … مجدداً گرایش به استفاده از گیاهان دارویی در دهه های اخیر زیاد شده است. امروزه با روش های توسعه یافته استخراج، جداسازی و شناسایی کشت سلول و روش های پیشرفته کشاورزی و باغبانی و با شناخت از روش های نوین تکنولوژی داروسازی، استفاده از گیاهان دارویی روز به روز رو به فزونی نهاده است(امین، ۱۳۸۴؛مومنی و همکاران ، ۱۳۷۷).
در استفاده از گیاهان دارویی، شناخت گونه دارویی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. هر چند تحقیق و بررسی علمی بر روی گیاهان سنتی نیز جایگاه ویژه ای دارد، ولی معمولاً شناخت دقیق مواد موثره، کمک می کند تا پیش بینی هایی را در مورد ارزش دارویی یک گونه ارائه داد(آزاد بخت، ۱۳۷۸).
برای نشان دادن اهمیت کشت و تولید گیاهان دارویی، کافی است درباره چند جنبه مهم کشت و تولید این گیاهان از قبیل نوع گیاهی که کشت می گردد، میزان تولید محصول زیر کشت و اهمیت اقتصادی آن (اهمیت صادراتی و نیازهای صنایع دارویی به آن)، اثر عوامل زیست محیطی (و به طور کلی مکان مناسب کشت) بر کیفیت وکمیت مواد موثره هر گونه گیاه و … ، توضیحات و مثال هایی ارائه شود(امید بیگی، ۱۳۷۹)
نظر به اینکه با پیشرفت های جدید علوم شیمی و داروسازی ، مواد موثره لازم در معالجات پزشکی به صورت مصنوعات کارخانه ای عرضه می شوند، برخی فکر می کنند با عرضه مواد مصنوعی مذکور، از اهمیت گیاهان دارویی کاسته شده و دیگر به کشت و تولید آن ها نیازی نیست. ولی آمار سال های اخیر نشان می دهد که این تصور چندان صحیح نبوده و با وجود عرضه مواد مصنوعی مشابه مواد موثره گیاهان دارویی به مردم، نه تنها ازمیزان کشت و تولید این گیاهان (لااقل در سطح کشورهای اروپایی ) کاسته نشده است، بلکه تولید و مصرف آن ها افزایش نیز یافته است(امید بیگی، ۱۳۷۹).
کشور ایران با ۱۱ اقلیم مختلف آب و هوایی و بیش از ۷۵۰۰ گونه گیاهی ، بستر بسیار مناسبی برای دست یابی به گونه های با ارزش دارویی و نادر می باشد که می توان نسبت به سازگار کردن و معرفی تعدادی از آن ها به عرصه های زراعی اقدام کرده ، یا از بذرهای اصلاح شده خارجی برای کاشت در اراضی با شرایط متناسب با نیازهای اکولوژیک گیاه استفاده نمود. از آن جایی که محصول نهایی در زراعت گیاهان دارویی دست یابی به متابولیت های ثانویه23و یا همان مواد موثره دارویی می باشد. زارعت گیاهان دارویی باید با تمامی فاکتورهای موثر بر رشد و عملکرد نهایی در زراعت گیاهان دارویی بر اساس میزان مواد موثره تولید شده در واحد سطح سنجیده شود، بنابراین افزایش تولید پیکره رویشی گیاه در واحد سطح به تنهایی ملاک سنجش نمی باشد. از عدم آگاهی از روابط متقابل بین گیاه و عوامل محیطی و یا عدم توجه دقیق به نقش این عوامل از سویی و از سوی دیگر عدم توجه به ادوات و تجهیزات جانبی مورد نیاز برای تولید، موجب صرف وقت و هزینه هایی می شود که قابل جبران نخواهد بود، چرا که در اختیار نداشتن امکاناتی همچون فضا و یا تجهیزات مناسب برای خشک کردن پیکره رویشی گیاه برداشت شده و یا شستشوی ریشه های از خاک خارج شده، امکان نگهداری محصول برداشت شده را، حتی برای مدت زمان کوتاه از کشاورز سلب کرده و موجب افت شدید راندمان یا از بین رفتن محصول می گردد(آزاد بخت، ۱۳۷۸ ؛ یزدانی و همکاران ، ۱۳۸۳).
استفاده روز افزون مردم از گیاهان دارویی و همچنین تمایل شرکت های تولید کننده مواد دارویی به داروهای دارای منشا گیاهی را می توان به دلایل زیر نسبت داد:
تهیه برخی از مواد موثره فعال که در صنایع دارویی اهمیت بسیاری دارند، به طور مصنوعی امکان پذیر نیست و تنها به صورت طبیعی از گیاهان مورد نظر قابل استخراج هستند. این دسته از مواد به طور کلی ساختمان شیمیایی ناشناخته ای دارند و یا به دلیل داشتن ساختمان شیمیایی بسیار پیچیده، تهیه آن ها به صورت مصنوعی در صنایع داروسازی مشکل است.
2-1- سوابق علمی دررابطه باتوليد متابوليت های ثانويه از طريق کشت درون شيشه ای
گياهان دارويي بخش مهمي از منابع اوليه تهيه فراورده هاي دارويي را تشكيل مي دهند. متابوليت های ثانويه به عنوان موادی طبيعی، حاصل واکنش دفاعی گياهان دربرابر تنش های محيطی هستند. از مهمترين آنها می توان آلکالوئيد ها24، گليکوزيدها25، فنولها26، اسانس ها27، استروئيد ها28، ليگنين ها29 و تانن ها30 را نام برد. به سبب مشکلاتی از جمله رويش در فصل و مناطق خاص جغرافيايي، در معرض انقراض بودن نسل هاي گياهي، متغيير بودن ميزان مواد موثرة و بسياري مشكلات ديگر باعث جهت گيري تهية فراورده هاي دارويي از كشت بافت گياهي شده است. سلول هاي گياهي از نظر قابليت بيوسنتز طيفي از تركيبات شيميايي که در گياه والد توليد می شود، مي توانند مزيت هايی مانند عرضة سيستم توليدي معين و مطمئن، توليد تركيبات جديد و سرعت توليد بالا نسبت به توليدات کشاورزی داشته باشند. کاربرد روش های بیوتکنولوژی و کشت بافت به منظور حفاظت و تولید متابولیت های گیاهی دارویی مهم روبه افزایش است. بیوتکنولوژی از طریق کشت سلول، بافت یا اندام گیاهان ( شاخساره و ریشه) در شرایط درون شیشه ای این موقعیت را فراهم می کند که تولید متابولیت های گیاهی تحت شرایط کنترل شده و در مدت زمان کوتاه تری انجام گیرد.(راویشانکارو ونکاتارامان 1993، وانیسری و همکاران 2004 ) تولید متابولیت های گیاهی با ارزش ازطریق روشهای کشت درون شیشه ای سلولهای گیاهی شامل :کشت تعليقی (کشت سوسپانسیون سلولی)، کشت ریشه های موئین ، استفاده ازبیوراکتورها، کاربرد القاگرهای زنده وغیرزنده31 والقای پلی پلوئیدی انجام گرفته است، که امروزه محققین با به کار بردن روشهایی که به نوعی موجب تحریک بیوسنتزی این ترکیبات می شوند به موفقیت های قابل توجهی دست یافته اند. یکی از این روشها که به منظور افزایش تولید متابولیت های ثانوی در کشت درون شیشه (In vito) بکار میروند، استفاده از الیسیتورهای زیستی می باشند.
2-2- سوابق علمی در ارتباط با تولید رزمارینیک اسید از طریق کشت های درون شیشه ای
2-2-1- انواع کشت بافت32
به كشت اندام، بافت، سلول، پرتوپلاست33، جنين و بذر در محيط درون شيشهاي، كشت بافت گفته ميشود. اين تكنيك، ابزاري مهم در مطالعات پايه و كاربردي و داراي كاربردهاي تجاري است. امروزه بسياري از گياهان در سطح جهاني از طريق كشت بافت توليد ميشوند و ريزازديادي34 به يك بخش ضروری در كشاورزي مدرن تبديل شده است. در 70% آزمايشگاههاي تجاري، هدف اصلی ازدیاد سريع گياهان است. طبق آمار فروش توليدات كشت بافتي، بیش از يك ميليارد گياه در سال تخمين زده میشود. با توجه به اينكه صنعت گل و گياهان زينتي در ايران از نظر تکثیر سریع، توليد گياهان عاري از بيماري و معرفي ارقام جديد داراي مشكل جدي ميباشد استفاده از تكنيكهاي مختلف كشت بافت، نقش موثري در جهت دستيابي ايران به جايگاه واقعي خود در بازاهاي جهاني خواهد داشت.   
2-2-2- انواع كشت در شرايط درون شيشه اي
 انواع مختلفي از كشت در شرايط درون شيشهاي به شرح ذيل است:
1-   كشت گياه كامل35: یک بذر ممكن است در شرايط درون شيشهاي كشت شود و يك گياهچه و در نهايت يك گياه كامل  توليد شود، مانند گل اركيده.
2-   كشت جنين36: در اين نوع كشت، پس از حذف پوستههای بذر، جنین جدا شده و كشت ميشود.
3-   كشت اندام و بافت37: در این حالت اندام یا بافت گیاهی جدا شده، در شرايط درون شيشهاي رشد ميكند. مانند کشت پیاز، میانگره، مريستم، ريشه، برگ و پرچم.
4-   كشت كالوس38: به تولید توده سلولی تمایز نیافته از کشت یک بافت خاص در شرایط درون شیشهای کشت کالوس گفته میشود.
5-   کشت پروتوپلاست39: کشت پروتوپلاست هایی که در اثر هضم آنزیمی دیواره سلولی بوجود آمده‌اند، کشت پروتوپلاست نام دارد.
کشت سلول
کشت سلول منفرد که به کمک آنزیم ها40 یا به روش های مکانیکی از یک بافت گیاهی یا سوسپانسیون سلولی به دست می آیند.
کشت کالوس
پینه یا کالوس بافت توموری گیاهی ای است که از سازمان یافتگی کمی برخوردار است که در زخم‌های بافت‌ها و اندامهای تمایز یافته به وجود می‌آید. نوع این سلولها از نوع سلولهای پارانشیمی است. هنگامی که گیاه زخمی می‌شود، در محل برش پینه تشکیل می‌شود و به نظر نوعی پاسخ مقاومتی از طرف گیاه برای ترمیم بافت‌های تخریب شده‌است.
بافت پینه ای (کالوسی) سالم و دارای رشد سریع پیش شرطی ضروری برای تراریزش41 گیاهان به کمک اگروباکتریوم42 می باشد.
2-3- معرفی گیاه مرزه43
2-3-1- تاریخچه
مبدأ پیدایش مرزه دوران سوم زمین شناسی بوده است که ازاین دوران به بعد در رویشگاه های خشک گسترش آن شناخته شده است.به نظرمی رسد که نخستین بار در ایتالیا اقدام به پرورش این گیاه شده باشد. پزشکان قرون وسطی برای آن اثرمعالج نقرس قایل بودندو در قرون 15و16میلادی نیزمردم آن رادارویی مقوی، سقط کننده جنین ورفع فلج می دانستند.درسال 1582میلادی موفق به استخراج اسانس از مرزه گردیدند.مرزه به عنوان یکی از مطبوع ترین ادویه ها معرفی شده ومدت هاست که از آن به عنوان ادویه استفاده می شود. قبل ازاینکه مردم روم فلفل رابشناسند، ازمرزه به عنوان یکی ازاصلی ترین ادویه ها بهره می بردند. دربسیاری ازکشورها ازجمله انگلیس ازمرزه به عنوان یکی ازگیاهان مهم ادویه ای استفاده میشود. پیکر رویشی مرزه حاوی مواد موثره ای است که باعث افزایش فشارخون ومداوای سرفه می گردد.این گیاه ضدنفخ بوده و به هضم غذا نیزکمک می کند.مرزه کمی تندمزه (طعمی شبیه فلفل)است وازآن به عنوان طعم دهنده موادغذایی استفاده می شود. ازاسانس مرزه درصنایع کنسروسازی ونوشابه سازی استفاده میشود. اسانس این گیاه خاصیت ضدمیکروبی داشته ومانع رشد برخی ازباکتریها میشود.
2-4- معرفی خانواده نعناعیان:
نَعناعیانیالب‌گشادگان (Lamiaceae یا Labiatae) یکی ازتیره‌های گیاهی است. این تیره درحدود۲۳۶سرده و۶۹۰۰تا ۷۵۳۴گونه دارد.
خانواده نعناعیان یکی ازبزرگترین خانواده های دولپه ای میباشدکه بیش از 240 جنس رادرخودجای داده است. بسیاری ازگونه های متعلق به این خانواده دارای ارزش دارویی میباشند.
خانواده نعناعیان شامل 8 زیرخانواده، بیش از 200 جنس و 3100 گونه می باشدو شامل جنس مرزه44ورزماری45، مریم گلی46، آویشن47، بادرنجبویه48، مرزنجوش49است.
بسیاری ازگیاهان دارویی وخوراکی ومعطرمانندریحان، نعنا، رومارن، مریم‌گلی، مرزه، مرزنگوش، پونه کوهی، زوفا، آویشن، اسطوخودوس وبادرنجبویه دراین تیره جای دارند. برخی برای دانه‌هایشان کشت میشوند مانند چیپا. برخی هم برای زیبایی کاشته می‌شوندمانندحسن یوسف.
بسیاری ازآنان به صورت درختچه ودرخت(مانندساج)هستندوبه ندرت به شکل بالارونده نیزیافت میشوند. گل‌های آنها۵گلبرگ متحدو۵کاسبرگ متحددارند.
خانواده نعناعیان درایران با 46 جنس، 410 گونه وزیرگونه شناخته شده است. شمارزیادی ازاعضای این خانواده درطب سنتی وطب رایج ازگذشته های دورتاکنون دربین مردم به کارمیرفته وبه عنوان گیاهان زینتی وآشپزخانه ای استفاده میشده است.
ازکل تعدادخانواده نعناعیان درایران 18 درصدازگونه ها به منظور اهداف دارویی مورداستفاده قرار میگیرند و برگها بیشترین قسمت مورد استفاده دراین گیاهان است. کاربردهای دارویی این گیاهان بطورکلی در 13 دسته اصلی طبقه بندی می شود.
خانواده نعناعیان با 220 جنس ونزدیک به 4 هزارگونه درتمام دنیایکی ازبزرگترین ومشخص ترین خانواده هادرمیان خانواده های گلداراست.
این خانواده بطورتقریبی درسراسردنیاپراکنده است. برخی ازجنسها مانند پونه



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید