فصل اول
تاریخچه کارخانه
کارخانه آجر کسری اصفهان در سال 1355 تاسیس گردید .
تولید کارخانه تا سال 1360 آجر زبره که با قالب دستی توسط کارگران به صورت سنتی انجام می گرفت .
در سال 1361 تولیدات کارخانه توسط دستگاه های ماشینی که گل آماده را داخل آن می ریختند و سپس خشت از دستگاه خارج می شد انجام می گرفت.
در سال 1371 این دستگاه ها از رده خارج شد  و دستگاه های جدید جای آنها را گرفتند که در این دستگاه ها خاک خشک وارد مدار تولید می گردد و خشت خام خارج میشود که این خشت در هوای آزاد خشک ده و پس از خشک شدن در کوره های پخت قرار می گیرد  تا خشت خام به صورت آجر درآمده تحویل بازار گردد
 تاریخچه آجر
آجر از قدیمی ترین مصالح ساختمانی است که قدمت آن بنا به عقیده برخی از باستان شناسان به ده هزار سال پیش می رسد.در ایران بقایای کوره های سفال پزی و آجر پزی در شوش و سیلک کاشان که تاریخ آنها به هزاره چهارم پیش از میلاد می رسد پیدا شده است. همچنین نشانه هایی از تولید و مصرف آجر در هندوستان به دست آمده که حاکی از سابقه شش هزار ساله آجر در آن کشور است وازه آجر بابلی و نام خشت هایی بوده که بر روی آنها منشورها  قوانین و نظایر آنها را می نوشتند گمان می رود نخستین بار از پخته شدن خاک دیواره ها و کف اجاق ها به پختن آجر پی  برده اند .
کوره های آجر پزی ابتدایی بی گمان از مکان هایی تشکیل می شده که در آن لایه های هیزم و خشت متناوبا روی هم چیده می شده است.
فن استفاده از آجر ازآسیای غربی به سوی غرب مصر و سپس به روم و به سمت شرق هندوستان و چین رفته است در سده چهارم اروپایی ها شروع به استفاده از آجر کردند ولی پس از مدتی از رونق افتاده و رواج مجدد از سده 12 میلادی بوده که ابتدا از ایتالیا شروع شد.
در ایران باستان ساختمان های بزرگ و زیبایی بنا شده اند که پاره ای از آنها هنوز پا بر جا هستند.
نظیر طاق کسری در غرب ایران قدیم آرامگاه شاه اسماعیل سامانی در گنبد کاووس و مسجد اصفهان را که با آجر ساخته اند همچنینی پلها و سد های قدیمی مانند پل دختر  سد کبار در قم از جمله بناهای قدیمی می باشند.
انواع آجر در ایران قدیم
در ایران هر جا سنگ کم بوده و خاک خوب هم در دسترس بوده است آجر پزی و مصرف آجر معمول شده است اندازه آجر ایلامی   حدود 10×38×38 سانیتی متر بوده پختن و مصرف آجر در زمان ساسانیان گسترش یافته و در ساختمان های بزرگ مانند آتشکده ها به کار رفته است اندازه  آجر این دوره جدود 44×44×7تا 8 بوده است و بعد های آن 20×20×3 تا4 سانتی متر کاهش یافت
در فرش کردن کف ساختمان از آجر بزرگتری به نام ختائی به ابعاد 5×25×25 سانتی متر و یا بزرگتر از آن به نام نظامی در ابعاد 40×4×5 سانتی متر استفاده می شده است از انواع دیگر آجر در گذشته آجر قزاقی می باشد که پیش از جنگ جهانی اول روسها آن را تولید می کردند که ابعاد آن 5×10×20 بوده است آشنایی با آجر و مواد اولیه آن آجر نوعی سنگ مصنوعی است که از پختن خشت خام و دگرگونی آن بر اثر گرما به دست می آید خاک آجر مخلوطی است از خاک رس ماسه فلدسپات سنگ آهک سولفات ها سولفورها فسفات ها کانی های آهن منگنز منیزیم سدیم پتاسیم مواد آلی و…
مراحل ساخت آجر عبارتند از:
کندن و ستخراج مواد خام
آماده سازی مواد اولیه
قالب گیری
خشک کردن
تخلیه و انبار کردن محصول
انواع کوره های آجر پزی
پس از خشک شدن خشت ها را در کوره می چینند طرز چیدن آنها طوری است که بین آنها فاصله وجود دارد تا گازهای داغ و شعله بتواند از لای آنها عبور کند کوره های آجر پزی سه هوع هستند:
کوره تنوره ای  هوفمان و تونلی قابل ذکر است که کوره های تونلی مدرن ترین کوره های آجر پزی می باشند که در آنها سرامیک های ممتاز و صنعتی نیز می پزند ویزگی های آجر آجر خوب باید در برخورد با آجر دیگر صدای زنگ بدهد صدای زنگ نشانه سلامت توپری و مقاومت و کمی میزان جذب آب آن است آجر خوب باید در آتش سوزی مقاومت کند و خمیری و آب نشود رنگ آجر خوب باید یکنواخت باشد و همچنین باید یکنواخت و سطح آن بدون حفره باشد سختی آجر باید به اندازه ای باشد که با ناخن خط نیفتد
استاندارد آجر در ایران
بنابر آخرین استاندارد ایران به تاریخ 7 خرداد 1357 در مورد آجرهای رسی آجرها به دو گروه دستی و ماشینی تقسیم بندی می شوند آجر های دستی خود به دو نوع فشاری و قزاقی سفید و آجر ماشینی نیز به توپر و سوزاخ دار گروه بندی شده اندمیزان جذب آب مطابق استاندارد ایران در آجرهای دستی حداکثر 20% در آجر های ماشینی 16% و حدلقل برای هر دو نوع آجر 8% تعیین شده است
انواع آجر غیر رسی  و اشکال آن آجر جوش آجر خاص در صنعت سفال پزی است که در کشورهای صنعتی دارای اهمیت ویزه ای است از این آجر برای نماسازی ساختمان ها فرش کف پیاده روها پوشش بدنه و کف آبروها و مجراهای فاضلاب و تونل ها و ساختن دودکش ها فرش کف کارخانه ها انبارهای کشاورزی و سالن های دامداری پرورش طیور استخر های صنعتی و جز اینها استفاده می شود
انواع خاص آجر تولیدی در کشور های اروپایی آجر هایی در کشورهای صنعتی اروپاتولید می شوند که هنوز تولید آن در ایران مرسوم نشده است از آن جمله بلوک های تو خالی آتش بند برای نصب دور ستون ها به منظور جلوگیری از نفوذ آتش قطعات ویزه به شکل منحنی های کوز و کاس قطعات درپوش روی دیوار قطعاتی که از اجزا هستند مانند کلوک سرقد گوشه و جزاینها که هنوز در ایران تولید نمی شوند.
 ساخت آجر یا مراحل تولید آجر:
1 : آجر سنتی  2 : آجر صنعتی
آجر سنتی یاآجر دستی :قبل از صنعتی شدن تولید آجر در تمام نقاط  که امکان پخت خشت خام بود این نوع آجر تولید می شد.
این نوع آجر امروزه در بناهای تاریخی مورد استفاده قرار می گیرد.
مراحل تولید آجر سنتی
1- پس از تهیه خاک مورد نظر خاک را آخوره گرفته وآب داخل آن می ریز یم 1 تا 2 روز صبر می کنیم تاخاک خوب خیس بخورد.
‘گل درست شده را خوب مخلوط می کنیم  وروی آنرا می پوشانیم تا گلها خوب برسد( یعنی اگر هنوز خیس نخورده باشد کاملاخیس خورده)
2- محلی صاف را جهت تخلیه خشت آماده می نما ییم
3- گل آماده شده را پس از برزیدن در داخل قالب هایی که قبلا آماده نموده ا یم ریخته و گل اضافه روی قالب را با ابزاری که قبلا تهیه نموده ایم بر میداریم.
4- خشت داخل قالب را در محلی که از قبل صاف کرده ایم  برمی گردانیم پس از تهیه خشت باید روی آنرا بپوشا نیم تا اینکه آرام خشک شود در غیر این صورت خشک ترک خواهد خورد
5- پس از خشک شدن خشت آنرا داخل کوره می چینند ؛وبه آن حرارت می دهند تا پخته شود.
مراحل تولید آجر صنعتی
 1- مشخص نمودن خاک مورد نیاز برای تولید هر نوع آجر
2- دیپو خاک توسط بردیزل حداکثر به عمق 150cm ( دیپو خاک یعنی زمین راکندن و خاک آن را جمع کردن )
3 – خاک دیپو شده را توسط لودر داخل کمپرس بارگیری می کنند وبه محل انبار کارخانه (سیلو ) می آورند.
4- خاک سیلوتوسط نوار نقاله (زیر انبار خاک نوار نقاله ایی قرار دارد که آن را نوار سیلو می نامند ) داخل آسیاب ریخته می شود.
5- آسیاب  خاک وارد شده را به دانه های ریز حداکثر 5 میلی متر تبدیل می نماید چون هرچه دانه ها ریزتر باشد برا ی آب گیری مساعدتراست.
6- خاک  آسیاب شده توسط  نوارنقاله وارد مخلوط کن شماره 1 می شود که درآنجا با مقداری حدود 15% آب مخلوط می گردد .
7- پس از خروج گل از مخلوط شماره 1 نوار نقاله گل را به والس می رساند ( والس عبارت است از دو سنگ آهنی یاچدن به شکل استوانه که به صورت افقی در کنار هم به فاصله حداکثر 5 میلی متر قرار دارند و برعکس یکدیگر گردش می کنند و گل از بالا وارد شده و از پایین آن خارج می شود )و والس عمل برزیدن گل را انجام می دهد .
8- پس از خروج گل از والس, گل توسط نوار نقاله به مخلوط کن شماره 2 وارد شده که در آنجا نیز مقداری آب به آن افزوده شده و گل از مخلوط کن دوم وارد پرس می شود.
9- پس از ورود گل به پرس واکیوم هوای گل داخل پرس را تخلیه کرده تا اینکه چسبندگی ملکولهای گل با هم بیشتر شده و میزان جذ ب آب آن کمتر گردد.
10- گل واکیوم شده داخل پرس توسط  حلزون داخل پرس (که مثل مارپیچ داخل چرخ گوشت می باشد) به طرف قا لب رانده شده و بر حسب نیاز به شکل قا لب بسته شده بر درب پرس از قا لب خارج می شود.
11- گل خارج شده که مثل قا لب یخ می باشد و به آن شمش می گویند توسط برش گروهی  به قسمت های مساوی مطابق درخواست مشتری بریده شده روی نوارقرار می گیرد.           
 
12- پس از خروج خشت خام از زیر برش به دو طریق خشت ها برداشته می شود .
  12-1 – خشت خروجی از برش روی پا لت آلمینیوم قرار وپا لت ها روی دستگاه  الواتور گرفته و توسط فینگر به داخل خشک کن وارد می شود.
  12-2 – خشت پس از خروج از زیر برش روی نوار قرار گرفته تا کارگران آنها را روی واگن تخلیه  نمایند و واگن ها توسط تراکتور به محل باز برده شده و کارگران خشت ها را در فضای باز تخلیه کرده تا خشک گردد و پس از خشک شدن داخل کوره چیده می شود.
13- پس از خشک شدن خشت به هر دو صورت(12-1 و 12-2 )خشت خشک توسط کارگران داخل کوره چیده شود .
 14- خشت چیده شده داخل کوره ( قمیر ) پس از حدود 16 تا 24 ساعت پخته شده و پس از 15 ساعت سرد می شود .
 15- آجر پخته شده توسط نوار که یک سر آن داخل قمیر و سر دیگر آن داخل کامیون می باشد جهت مقصد مشخص شده توسط کارگران بارگیر خواهد شد .
(ISIRI) مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
آشنايي با مؤسسه:
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به موجب قانون، تنها مرجع رسمي كشور است كه عهده دار وظيفه ي تعيين، تدوين و نشر استانداردهاي ملي (رسمي) مي باشد. تدوين استاندارد در رشته هاي مختلف توسط كميسيون هاي فني مركب از كارشناسان مؤسسه، صاحبنظران مراكز و مؤسسات علمي، پژوهشي، توليدي و اقتصادي آگاه و مرتبط با موضوع صورت مي گيرد سعي بر اين است كه استانداردهاي ملي، در جهت مطلوبيت ها و مصالح ملي و باتوجه به شرايط
توليدي، فني و فن آوري حاصل از مشاركت آگاهانه و منصفانه صاحبان حق و نفع شامل: توليدكنندگان، مصرف كنندگان، بازرگانان، مراكز علمي و تخصصي و نهادها و سازمان هاي دولتي باشد.
پيش نويس استانداردهاي ملي جهت نظرخواهي براي مراجع ذينفع و اعضاي كميسيون هاي فني مربوط ارسال مي شود و پس از دريافت نظرات و پيشنهادها در كميته ملي مرتبط با آن رشته طرح و در صورت تصويب به عنوان استاندارد ملي (رسمي) چاپ و منتشر مي شود. پيش نويس استانداردهايي كه توسط مؤسسات و سازمانهاي علاقمند و ذيصلاح و با رعايت ضوابط تعيين شده تهيه مي شود نيز پس از طرح و بررسي در كميته ملي مربوط و در صورت تصويب، به عنوان استاندارد ملي چاپ و منتشر مي گردد. بدين ترتيب استانداردهايي ملي تلقي مي شود كه براساس مفاد مندرج در استاندارد ملي شماره (( 5)) تدوين و در كميته ملي مربوط كه توسط مؤسسه تشكيل مي گردد به تصويب رسيده باشد.
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران از اعضاي اصلي سازمان بين المللي استاندارد مي باشد كه در تدوين استانداردهاي ملي ضمن توجه به شرايط كلي و نيازمنديهاي خاص كشور، از آخرين پيشرفتهاي علمي، فني و صنعتي جهان و استانداردهاي بين المللي مي نمايد.
مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مي تواند با رعايت موازين پيش بيني شده در قانون به منظور حمايت از مصرف كنندگان، حفظ سلامت و ايمني فردي و عمومي، حصول اطمينان از كيفيت محصولات و ملاحظات زيست محيطي و اقتصادي، اجراي بعضي از استانداردها را با تصويب شوراي عالي استاندارد اجباري نمايد. مؤسسه مي تواند به منظور حفظ بازارهاي بين المللي براي محصولات كشور، اجراي استاندارد كالاهاي صادراتي و درجه بندي آنرا اجباري نمايد.
همچنين بمنظور اطمينان بخشيدن به استفاده كنندگان از خدمات سازمانها و مؤسسات فعال در زمينه مشاوره، آموزش، بازرسي، مميزي و گواهي كنندگان سيستم هاي مديريت كيفيت و مديريت زيست محيطي، آزمايشگاهها و كاليبره كنندگان وسايل سنجش، مؤسسه استاندارد اينگونه سازمانها و مؤسسات را براساس ضوابط نظام تأييد صلاحيت ايران مورد ارزيابي قرار داده و در صورت احراز شرايط لازم، گواهينامه تأييد صلاحيت به آنها اعطا نموده و بر عملكرد آنها نظارت مي نمايد. استاندارد مصالح ساختماني-آجرهاي رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و پنل هاي آجري رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي-ويژگي
1. هدف
هدف از تدوين اين استاندارد، تعيين ويژگي هاي فيزيكي، شيميايي و نمونه برداري آجرهاي رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و پنل هاي آجري رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي است.
2. تعاريف
براي مقاصد اين استاندارد تعاريف زير بكار مي رود:
1-2 لوم: خاكي است مركب از رس، لاي (سيلت) ماسه و مواد آلي
2-2 جدار: ديواره داخلي اجر سبك يا پنل آجري سبك
3. اصول
آجرهاي سبك با سوراخ هاي افقي و پنل هاي آجري سبك با سوراخ هاي افقي آجرهايي هستند كه از رس، لوم يا مواد رسي با افزودني ها (مواد هوازا) يا بدون آنها قالبگيري و پخته مي شوند. 1 گرم بر سانتي متر مكعب باشد. مواد افزودني نبايد / چگالي ظاهري اين آجرها نبايد بيشتر از در درازمدت اثر مخرب بر خواص آجرها داشته باشند.
4. ويژگي ها
1-4شكل
اندازه گيري ها بايد مطابق استاندارد ملي ايران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختماني آجرهاي رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي، پنل هاي آجري رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و آجرهاي رسي سبك با سوراخ هاي قائم-روش هاي آزمون، انجام شود. خط كش اندازه گيري با طول مناسب و با مقياس ميليمتري براي اندازه گيري طول پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي با ابعادي بزرگتر از 500 ميليمتر مورد استفاده قرار گيرد.
انحراف از تخت بودن نيز بايد براي پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي مطابق شكل 3 تعيين شود. در اين آزمون، پنل بايد بطور طولي يا عرضي بر روي يك سطح صاف فشار داده شود. انحراف از تخت بودن را بايد با استفاده از يك گوه اندازه گير و با تقريب ميليمتر تعيين نمود.
آجرهاي سبك با سوراخ هاي افقي و پنل هاي آجري سبك با سوراخ هاي افقي بايد به شكل مكعب مستطيل باشند. شيارها يا فرورفتگي ها را مي توان بر روي سطوح راسته براي بهبود چسبندگي اندود ايجاد نمود.
1-1-4آجرهاي سبك با سوراخ هاي افقي
آجرهايي با سوراخ هاي بموازات سطح بستر هستند. ارتفاع اسمي اين آجرها نبايد از عرض اسمي آنها يشتر شود.
2-1-4پنل هاي آجري سبك با سوراخ هاي افقي
آجرهايي با سوراخ هاي بموازات سطح بستر هستند و در آنها الگوي سوراخ مشخص نمي شود. ارتفاع اسمي پنل هاي آجري بايد از ضخامت اسمي آنها بيشتر باشد.
2-4 سوراخ ها و جدارها
شکل1 :‌ مثالهایی از آجر سبک با سوراخ های افقی
1-2-4 جدارها بايد در سطح مقطع عرضي بگونه اي توزيع شوند كه ديواره هاي كناري و جدارهاي قائم با جدارهاي و ديواره هاي افقي محكم شوند (شكل 1) سطح مقطع آنها ممكن است داراي هر شكلي باشد، سوراخ هاي مستطيلي ترجيح داده مي شوند. ديواره هاي خارجي نبايد كمتر از 9 ميليمتر و جدارها نبايد كمتر از 7 ميليمتر ضخامت داشته باشند. شكل 1: مثال هايي از آجرهاي سبك با سوراخ هاي افقي
2-2-4 نوع و الگوي سوراخ ها در پنل هاي آجري سوراخدار افقي سبك مشخص نمي شود.
ديوارهاي خارجي نبايد كمتر از 9 ميليمتر و جدارها نبايد كمتر از 7 ميليمتر ضخامت داشته
. باشد شكل 2
شكل 2 پنل آجري سبك با سوراخ هاي افقي
3-4 ابعاد
1-3-4 ابعاد اسمي متداول، آجرها و پنل هاي آجري سبك با سوراخ هاي افقي، به ترتيب بايد مطابق جدول هاي 1 و 3 باشد. ابعاد اسمي مدولار آجرها و پنل هاي آجري سبك با سوراخ هاي افقي، به ترتيب بايد مطابق جدول هاي 2 و 4 باشد.
2-3-4پنل هاي آجري سوراخدار افقي سبك بايد مستقيم و تخت باشد. رواداري تخت بودن 1 درصد در جهت طولي مشروط بر آنكه از 5 ميليمتر بيشتر نشود و 3 درصد ارتفاع در / بايد 5 جهت عمود بر آن باشد.
جدول 1: ابعاد اسمي متداول آجرهاي سبك با سوراخ هاي افقي(با علامت اختصاري آ س س ا) ميليمتر ،h ، ميليمتر ارتفاع ،b ، ميليمتر عرض ،I ، علامت اختصاري طول
جدول 2: ابعاد اسمي مدولار آجرهاي سبك با سوراخ هاي افقي ( با علامت اختصاري آ س س ا م) ميليمتر ،h ، ميليمتر ارتفاع ،b ، ميليمتر عرض ،I ، علامت اختصاري طول
جدول 3: ابعاد اسمي متداول پنل هاي آجري با سوراخ هاي افقي (با علامت اختصاري پ س س ا)
ميليمتر ،h ، ميليمتر ارتفاع ،b ، ميليمتر عرض ،I ، علامت اختصاري طول
جدول 4: ابعاد اسمي مدولار پنل هاي آجري با سوراخ هاي افقي(با علامت اختصاري پ س س ا م)
ميليمتر ،h ، ميليمتر ارتفاع ،b ، ميليمتر عرض ،I ، علامت اختصاري طول
(1) رواداري ها بايد با برونيابي خطي مقادير مربوط اعمال شود.
(2) مشروط بر آنكه ارتفاع اسمي از ضخامت اسمي بيشتر باشد.
4-4 چگالي ظاهري
آزمون چگالي ظاهري بايد مطابق استاندارد ملي ايران شماره 7134 سال 1382 : مصالح شاتماني-آجرهاي رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي، پنل هاي آجري رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و آجرهاي ري سبك با سوراخ هاي قائم-روش هاي آزمون، انجام شود. ميانگين چگالي ظاهري اجر بايد در محدوده هاي مشخص شده مربوط به گروه هاي چگالي 0 گرم بر سانتيمتر مكعب بيشتر يا / ظاهري در جدول 5 باشد. مقادير منفرد نبايد بيش از 05كمتر از محدوده هاي جدول 5 باشد.
جدول 5: چگالي ظاهري آجرها و پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي گروه چگالي ظاهري
ميانگين چگالي ظاهري آجر، گرم بر سانتيمتر
5-4 مقاومت فشاري
آزمون مقاومت فشاري بايد مطابق استاندارد ملي ايران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختماني-آجرهاي رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي، پنل هاي آجري رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و آجرهاي رسي بك با سوراخ هاي قائم- روش هاي آزمون، انجام شود. آجرهاي بك غيرباربر با سوراخ هاي افقي، ضامل آجرهاي با اندازه استاندارد، بايد به صورت آجر كامل مورد آزمون قرار گيرند. ضرايب شكل نبايد اعمال شود.
گروه هاي مقاومت فشاري مشخص شده در جدول 6 بايد در مورد آجرهاي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي بكار برده شوند. مقادير واقعي نبايد كمتر از مقادير ميانگين يا حداقل مقادير منفرد باشد.
جدول 6: مقاومت فشاري اجرهاي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي
6-4 مقاومت خمشي پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي
مقاومت خمشي پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي بايد بر روي 5 آزمونه در هوا خشك شده، تعيين شود. هر پنل بايد در حالت تخت قرار گرفته آزمون شود. پنل بايد روي دو تكيه گاه غلتكي قرار گيرد بطوري كه بتواند حركت كند و در وسط موازي با تكبه گاه بوسيله يك ميله به عرض 20 ميليمتر تحت فشار قرار گيرد. فاصله بين تكيه گاه بايد مساوي با طول پنل منهاي 50 ميليمتر باشد. بار بايد بطور يكنواخت با سرعت تقريباً 10 نيوتن در ثانيه افزايش يابد.
پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي در آزمون خمشي، بايد بار خمشي برابر 500 نيوتن (با حداقل مجاز مقدار منفرد برابر 400 نيوتن) را تحمل كند.
7-4 ميزان ذرات منبسط شونده، زيان آور
آجرهاي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي لازم است فاقد ذرات منبسط شونده مانند آهك باشند. درجائيكه آجرها حاوي ماده منبسط شونده مستعد آسيب رساندن هستند، بايد آزمون مواد منبسط شونده (آزمون بخار آب) مطابق استاندارد ملي ايران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختماني-آجرهاي رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي، پنل هاي آجري رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و آجرهاي رسي سبك با سوراخ هاي قائم-روش هاي آزمون، بر روي آنها انجام شود.
آجرهايي در اين آزمون مورد قبول اند كه هيچ آسيب ساختاري نشان ندهند يا بيش از 5 تراشه با عمق حداكثر 3 ميليمتر در هر 100 سانتيمتر مربع سطح خارجي آنها بوجود نيايد.
اگر نتيجه آزمون، ارزيابي روشني را مكمل نسازد، آزمون مقاومت فشاري مقايسه اي بايد انجام شود. آجرهايي در اين آزمون مورد قبول قرار مي گيرند كه در همان گروه مقاومت فشاري آجرهايي كه در معرض آزمون بخار آب قرار نگرفته اند واقع شوند.
پنل هاي آجري سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي نيز بايد قادر باشند كه حداقل بار خمشي را پس از آزمون بخار آب تحمل كنند.
8-4 مقدار نمك هاي مضري كه باعث شوره زدگي مي شوند
آجرها بايد عاري از نمك هاي مضري باشند كه سبب آسيب ساختاري در آجرها يا اندود مي شود. آجرهايي در آزمون نمك هاي آسيب رسان مورد قبول قرار مي گيرند كه اگر مطابق استاندارد ملي ايران شماره 7134 سال 1382 : مصالح ساختماني-آجرهاي رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي، پنل هاي آجري رسي سبك غيرباربر با سوراخ هاي افقي و آجرهاي رسي 0 درصد / سبك با سوراخ هاي قائم-روش هاي آزمون، آزمايش شوند، مقدار منيزيم، نبايد از 12وزني بيشتر باشد.
-5 نامگذاري
علامت هاي اختصاري زير براي انواعمختلف آجرها و پنل هاي آجري استفاده مي شود:
آ س س 1: آجر سبك غير باربر با سوراخ هاي افقي با اندازه هاي متداول
پ س س 1: پنل آجري سبك غير باربر با سوراخ هاي افقي با اندازه هاي متداول
آ س س 1 م: آجر سبك غير باربر با سوراخ هاي افقي با اندازه هاي مدولار
پ س س 1 م: پنل آجري سبك غير باربر با سوراخ هاي افقي با اندازه هاي مدولار
فصل دوم
تاریخچه کنترل کیفیت
کنترل کیفیت آماری در دهه 1920 توسط والتر شوهارت از آزمایشگاههای بل تلفن آمریکا پایه گذاری گردید.وی در یادداشتی در 16 می 1924 اولین تصویر نمودارهای کنترل را ترسیم کرد و به بررسی بیشتر این روش در مطالعات بعدی خود پرداخت و نتیجه تحقیقات خود را در کتابی تحت عنوان ((کنترل اقتصاری کیفیت محصولات ساخته شده)) در سال 1931 منتشر ساخت.
دو همکار دیگر شوهارت به نامهای داج و رومیگ نیز کاربرد تئوری آمار را در نمونه گیری بررسی کردند و نتیجه کار آنان منجر به انتشار جداول معروف بازرسی داج-رومیگ در سال 1944 گردید.مجموعه کارهای شوهارت،داج و رومیگ اساس علمی را تشکیل می دهد که امروزه کنترل کیفیت آماری خوانده می شود.
این افراد در دهه 1930 با همکاری جامعه آمریکایی برای آزمایش و مواد،انجمن استانداردهای آمریکا و جامعه مهندسین مکانیک آمریکا کوششهای خود را برای معرفی روشهای جدید آماری شروع کردند.
صنایع آمریکا در اوائل علیرغم تبلیغات وسیعی که در مورد روشهای جدید صورت می گرفت به سختی حاضر به پذیرش آن بود.پرفسور فریمن که در انستیتو تکنولوژی ماساچوست(M.I.T) جهت ترویج روشهای آماری کنترل کیفیت تلاش می کرد این عدم استقبال به به علل زیر نسبت داده است:
الف- اعتقاد راسخ مهندسین تولید مبنی بر اینکه وظیفه اصلی آنها تکمیل روشهای فنی تا حدی است که هیچگونه تغییر مهمی در کیفیت محصولات تولیدی بوجود نیاید ، و دیگر آنکه نظریه احتمالات و تغییرات تصادفی جایگاه مناسبی در روشهای تولید نمی توانند داشته باشند.
ب-مشکل پیدا کردن در آمارشناسان صنعتی که در این زمینه تقریبا پیچیده آموزشهای لازم را دیده باشند.تا سال 1937 تعداد مراکز صنعتی در آمریکا که روشهای جدید را پذیرفته بودند احتمالا از 12 عدد تجاوز نمی کرد.برخورد سرد صنایع آمریکا نسبت به روشهای آماری کنترل کیفیت به سرعت در دوران جنگ جهانی دوم سپری شد.شروع جنگ در سال 1939 آمریکا را به فکر افزایش تجهیزات و نیروهای میلح خود انداخت وبزودی نیروهای میلح بصورت بزرگترین مشتری صنایع این کشور در آمدند و نفوذ روزافزونی بر استانداردهای کیفیت پیدا کردند.
نقش ارتش در پذیرش کنترل کیفیت آماری دو جنبه داشت.اول آنکه نیروهای مسلح خود روشهای علمی بازرسی نمونه گیری را پذیرفته بودند و اولین قدم در این زمینه بلافاصله بعد از وارد شدن آمریکا درجنگ برداشته شد.به دعوت دولت گروهی از مهندسین برجسته آزمایشگاههای بل تلفن جهت تدوین یک برنامه بازرسی نمونه گیری برای اداره تدارکات ارتش مشغول به کار شدند.جداول بازرسی نمونه گیری اداره تدارکات ارتش و نیرهای مسلح که در سال 4224 و 1943 منتشر گردید نتیجه کار این افراد بود.همین گروه کوشش وسیعی برای آموزش کارکنان دولت در استفاده از جداول و روشهای جدید به راه انداختند.
دومین جنبه نفوذ ارتش وسیع آموزشی برای علاقه مندان و کارکنان صنایع بود. از اوائل مسال 1940،انجمن استانداردهای آمریکا به دعوت وزارت جنگ پروژه ای را شروع کرد که سرانجام منجر به تدوین استانداردهای American War Standard Z 1.1-1941 و Z 1.2-1941 ((راهنمای کنترل کیفیت و روشهای نمودارهای کنترل برای تجزیه و تحلیل داده ها)) و American Standard Z 1.3-1942 ))روش نمودارهای کنترل برای کنترل کیفیت در حین تولید)) گردید.مطالب فوق به عنوان مواد درسی دوره های آموزشی به کار گرفته شد.
در ماه ژوئن 1942 یک دوره فشرده 10 روزه کنترل کیفیت آماری در دانشگاه استانفورد برای نمایندگان صنایع نظامی و مراکز خرید نیروهای مسلح برگزار گردید.سپس این دوره به 8 روز کاهش یافت و در شهر لس آنجلس برگزار گردید.
موفقیت این برنامه های اولیه آموزشی اداره توسع و تحقیقات شورای تولیدات جنگی را بر آن داشت تا دره های مشابهی در سراسر کشور برگزار نماید.بدین ترتیب از سال 1943 تا 1945 ، 810 سازمان از 35 ایالت مختلف نمایندگانی جهت شرکت در 32 دوره فشرده آموزش کنترل کیفیت آماری اداره مذکور اعزام داشتند.در میان 810 سازمان شرکت کننده 43 موسسه آموزشی مختلف وجود داشت که اکثر نمایندگان آنها استادانی بودند که خود را برای تدریس کنترل کیفیت آماری آماده می کردند.
دوره های آموزشی و برنامه های تحقیقاتی منجر به تشکیل هسته هایی از افراد علاقمند و آموزش دیده در مراکز مختلف صنعتی گردید.متعاقب این دوره های مقدماتی،انجمنهای کنترل کیفیت در نقاط مختلف بوجود آمد و جلسات این انجمنها فضای مناسبی برای تبادل نظرات و آموزش اعضاء جدید فراهم آورد.در بافالو انجمن مهندسین کنترل کیفیت با همکاری دانشگاه بافالو در سال 1944 تاسیس گردید و مجله ((کنترل کیفیت صنعتی)) Industria Quality Control منتشر شد.مجله جدید به سرعت در سراسر کشور راه یافت.تمام این کوششها زمینه استفاده هر چه بیشتر از کنترل کیفیت آماری را در سالهای بعد از جنگ بوجود آورد.
در فاصله کوتاهی از پایان جنگ،زمینه لازم برای تاسیس یک تشکیلات ملی به نام انجمن کنترل کیفیت آمریکا فراهم گردید.این انجمن انتشار مجله کنترل کیفیت صنعتی را در دست گرفت و به صورت بزرگترین ترویج کننده استفاده از کنترل کیفیت آماری در قاره آمریکا در آمد و شعبه ای نیز در ژاپن تشکیل داد.
در سال 1950 از تلفیق روشهای نمونه گیری ارتش و جداول بازرسی وصفی استاندارد MIL-STD-105D تهیه و منتشر گردید.در سال 1957،استاندارد MIL-STD-414 جداول بازرسی متغیرها منتشر گردید.در انگلستان کنترل کیفیت آماری در اوائل پیشرفتی سریعتر از آمریکا داشت.به دنبال سفر شوهارت به لندن در ماه می 1932،ایگان اس.پی یرسون مقاله ای درباره کاربرد صنعتی آمار در انجمن سلطنتی آمار قرائت کرد.در فاصله کمی بعد از این ، انجمن مذکور قسمتی را برای تحقیقات صنعتی و کشاورزی در نظر گرفت و ضمیمه ای به مجله خود درباره کاربرد این رشته جدید اضافه کرد.
انجمن استانداردهای انگلستان نیز علاقه خود را به روشهای جدید با انتشار کتابی تحت عنوان ((کاربرد روشهای آماری در استاندارد کردن صنایع و کنترل کیفیت)) نشان داد.
عکس العمل صنایع انگلستان نسبت به روشهای جدید آماری سریع و همه جانبه بود،بطوریکه تا سال 1937،در مورد محصولاتی از قبیل زغال سنگ،الیاف پنبه،منسوجات پنبه ای و پشمی،شیشه،لامپ،مصالح ساختمانی و محصولات شیمیایی از روشهای جدید کنترل کیفیت آماری استفاده شد.
از آمریکا و انگلستان روشهای کنترل کیفیت آماری به سایر کشورها برده شد.تحت راهنماییهای دکتر ادواردز دمینگ روشهای کنترل کیفیت آماری در ژاپن تا سطح بهترین در جهان توسعه یافت.در اروپا انجمن اروپایی کنترل کیفیت بوجود آمد.امروزه تقریبا تمام کشورهای صنعتی جهان از روشهای کنترل کیفیت آماری استفاده می کنند.
تشكيل تيم هاي متخصص بهبود، يكي از مهمترين متدهاي راه اندازي سيستم هاي كيفي است . چراكه با يافتن مشكلات هر بخش و كنترل آنها، مي توان بهبودهايي ايجاد نمود. در واقع جهت حل مسائل بايستي ديدگاه سيستمي داشت تا بتوان مشكلات را سيستماتيك يافت و در جهت حل آنها اقدام نمود .
در اين راستا ابزارهاي زيادي جهت تشخيص، جمع آوري و تحليل داد ههاي يك سيستم طراحي شده است. از جمله اين ابزارها، ميتوان به ابزارهاي مورد استفاده در تكني كهاي مديريت كيفيت اشاره كرد . به طور كلي تكني كهاي مديريت كيفيت در دو گروه اصلي ” كيفي“ و ” كمي“ طبقه بندي مي شوند. ابزارهاي كمي و كيفي رايج و مفيد دراين سيستم هانيز در سه گروه عمده زير طبقه بندي مي شوند:
1- 7 ابزار قديم
2- 7 ابزار جديد
-3 ابزارهاي پيشرفته
7 ابزار قديم از 5 تكنيك كمي و 2 تكنيك كيفي تشكيل شده است . 7 ابزار جديد نيز متشكل از 1 تكنيك كمي و 6 تكنيك كيفي و ابزارهاي پيشرفته شامل 1 تكنيك كمي و 1 تكنيك كيفي مي باشند كه به طور خلاصه در جدول صفحه بعد جايگاه ابزارهاي مختلف ارايه شده اند. در اين مقاله به معرفي روش استفاده و كاربرد برخي از اين ابزارها پرداخته خواهد شد.

الف) تكنيكهاي قديم
هيستوگرام ( Histogram)
ابزار گرافيكي است كه به كمك آن مي توان فراواني اتفاقات رخ داده را به تصوير كشيد. در واقع توزيع فراواني پارامترهاي اندازه گيري شده مثل دما، زمان و … را نمايش مي دهد و به كمك هيستوگرامها مي توان
تفاوت پراكندگي پارامترهاي مختلف را به طور عيني مشاهده كرد.
روش استفاده:
-1 پارامترهاي مورد نظر مشخص شده و فراواني آنها تعيين مي گردد.
2- بر محور X نام پارامترهای فوق ثبت شده و بر محور Y فراوانی هر پارامتر ثبت می گردد.
-3 نمودار ميله اي هر پارامتر متناسب با فراواني آن رسم مي گردد.
به عنوان مثال ، عوامل مختلف ناكارآمدي مديريت توسط نتايج حاصل از 150 پرسشنامه در 4 فاكتور مشخص شده است. فراواني هر فاكتور دركل پرسشنامه ها تعيين گرديده و هيستوگرام آن به شكل زير درآمده است.
برگ بازرسي ( Checksheet )
برگهاي بازرسي يكي از ابزارهاي ساده و بسيار مفيد در جم عآوري داده ها و اطلاعات مورد نياز هستند كه به عنوان يكي از ابزارهاي اوليه تيم بهبود محسوب مي شوند. به كمك اطلاعات حاصل از آنها مي توان نمودارها و دياگرامهايي مثل دياگرام پارتو را ترسيم نمود. در واقع برگهاي بازرسي ابزار مناسبي براي تشويق افراد به انتقال اطلاعات درست و دقيق و بدون حدس و گمان مي باشند.
روش استفاده:
-1 جدولي تهيه مي شود كه در گوشه سمت راست آن در ستون اول، عنوان مشكلات نوشته مي شود.
-2 در ستونهاي بعدي تعداد مشاهدات ( فراواني ) نسبت به واحد زمان ( ساعتي – روزانه – هفتگي )
يادداشت مي شود.
-3 با تشكيل اين ماتريس، در هر واحد زمان، تعداد ( فراواني) حوادث رخ داده نسبت به هر مشكل با چوب خط ثبت مي گردد.
براي روشن تر شدن مطلب در برگ بازرسي زير، هدف بررسي فراواني مشكلات مختلف واحد اطلاع رساني
شركتي طي يك هفته بوده است.
بنابراين به كمك برگ بازرسي فوق فراواني بسياري از مشكلات واحد را طي يك هفته مي توان پيگيري كرد.
ابزار فوق را به دليل راحتي روش، مي توان به سرعت به پرسنل آموزش داد و به كمك آنها اطلاعات مفيدي
در اختيار مديريت قرارداد.
دياگرام پراكندگي ( Scatter Diagram)
دياگرام پراكندگي، ارتباط بين دو متغير ورودي ( مستقل ) و متغير خروجي ( وابسته)، را نشان م يدهد. اغلب
اوقات از اين دياگرام تنها براي نشان دادن ميزان همبستگي بين متغيرها استفاده مي شود. به طور كلي همبستگي دو متغير يا مثبت، يا منفي و يا غير همبسته م يباشد. به عنوان مثال در دو متغير با همبستگي مثبت افزايش يكي باعث افزايش ديگري و بالعكس كاهش يكي، كاهش ديگري را در پي خواهد داشت.
روش استفاده:
1- دو محور مختصات رسم كرده و بر روي محور X ، ارزش هاي مربوط به متغير ورودي ( مستقل ) وبر روي محور Y ، ارزش هاي متغير خروجي( وابسته) ثبت مي شود.
2- با وارد كردن داده ها مي توان ميزان همبستگي دو متغير را نمايش داد.
به عنوان مثال يك شركت تحقيقاتي با هدف بررسي رابطه بين ميزان حقوق و دستمزد ( متغير مستقل ) و
ميزان بهره وري(متغيروابسته) دياگرام پراكندگي زير را بدست آورده است:
چارتهاي كنترل ( Control Chart)
چارتهاي كنترل معمولاً براي دو هدف مورد استفاده قرار مي گيرند:
-1 مشكلات غير تصادفي و خاص در فرآيند مورد بررسي كه باعث خارج شدن وضعيت فرآيند از
حدود كنترل شده است را مشخص مي كنند.
-2 رفتار عوامل مختلف فرآيند طي زمان مورد بررسي در محدوده هاي كنترل، تحليل مي گردد.
روش استفاده:
اين ابزار بيشتر روش آماري است كه در فرآيندهاي توليد جهت كنترل كيفيت آماري زياد استفاده مي شود.
چارتي است كه بر روي محور X، آن واحد زمان و بر روي محور Y آن حدود كنترل ( حد پائين LCL حد مرکزی و حدبالا LUC ) ترسیم می گردد.
اگر در چارت مذكور روند خاصي طي نشود و تعداد نقاط بالا و پائين اطراف خط مركزي تقريباً به يك اندازه باشند و حتي نقاط نزديك حدود بالا و پائين نيز بصورت تصادفي قرار گيرند، فرآيند تحت كنترل محسوب مي شود.
در واقع به كمك چارت كنترل می توان ثابت بودن و مشكل نداشتن فرآيند را كشف كرد، اما علت ايجاد مشكل، به كمك اين ابزار قابل كشف نيست.
دياگرام پارتو ( Pareto Diagram )
ويلفردو پارتو، اقتصاددان ايتاليايي در سال 1800 با تحقيقات خويش نشان داد كه حدود 80 درصد ثروت ايتاليا تنها در دست 20 درصد مردم جمع شده اند. جوران به كمك روش پارتو نشان داد كه به طور كلي حدود 80 درصد پارامترهاي موثر در يك فعاليت( مثل هزينه هاي يك كارخانه) مربوط به تنها 20 درصد عوامل ( مثل هزينه پرسنلي، هزينه مواد و …) هستند . در واقع هدف اين روش آن است كه با تهيه ليست فراواني عيوب و مشكلات سيستم، نشان دهد كه تعداد اندكي از مشكلات، ( حدود 20 درصد)، علت اصلي نارسايي و ناقص كاركردن سيستمها هستند. در واقع مديريت به كمك اين دياگرام م يتواند عوامل اصلي و هزينه ساز را شناسايي كند
روش استفاده:
-1 ابتدا مشكلات يا عيوب را مشخص كرده و سپس فراواني ( يا هزينه يا زمان و يا هر معيار ديگر مورد
نظر) هر گروه مشخص مي گردد.
-2 گروهها بر اساس فراواني از زياد به كم (سير نزولي ) مرتب مي گردند
-3 درصد فراواني هر گروه مشخص مي گردد.
-4 سپس نموداري رسم مي گردد كه برمحور X آن نام گروهها به ترتيب بند 2نوشته شده وبرمحور Y ميزان فراواني ( هزينه، زمان)يادداشت شده است و بر اساس اطلاعات فوق نمودار ميله اي فراواني از زياد به كم رسم مي گردد.
به عنوان مثال فرض كنيد علت هاي توليد كم يك محصول و فراواني هر يك به صورت زير باشد.
دياگرام علت و معلول ( استخوان ماهي ) Cause & Effect Diagram) )
اين روش توسط دكترKaoro Ishikaw در ژاپن توسعه داده شده است. بهمين دليل گاهي اوقات به آن دياگرام ايشيكاوا يا استخوان ماهي نيز ميگويند. در اين روش، مشكل(معلول) در يك مستطيل در گوشه راست كاغذ نوشته شده و از مستطيل به سمت چپ، خطي كشيده مي شود. از خط مركزي، خط هايي از بالا و پائين به آن متصل ميگردد( مثل خارهاي ماهي) كه در بالاي هر خط كوچك يكي از دلايل رخ دادن مشكل
(علت) نوشته مي شود. به عنوان مثال رايج ترين علت هاي مربوط به مشكلات توليدي عبارتند از:
– نيروي انساني
– دستگاهها و ماشين آلات
– روشها و فرآيندها
– مواد اوليه
دياگرام علت و معلول جهت يافتن عل تهاي مختلف مسائل پيچيده استفاده مي شود. به عنوان مثال اگر به دنبال يافتن علت هاي بدمزه شدن قهوه باشيم، مطابق شكل زير، ابتدا معلول كه همان قهوه بد مزه است در مستطيل نوشته مي شود. سپس علت ها در مستطيل هاي ديگر نوشته مي شوند. در قدم بعدي، براي هر علت، سوال مي شود كه ”چرا آن علت رخ داده است“. به عنوان مثال چرا مواد اوليه باعث بدمزه شدن قهوه شده، مثلاً قهوه قديمي بوده است سپس جواب چرا را روي فلش مي نويسيم و اين پرسشها را تا حد امكان ادامه مي دهيم .
دياگرام علت و معلول، يك ابزار جديد و رايج براي شناسايي علل مشكل و بهبود آن است. اغلب اوقات، هر فرد در سيستم، مسئول تحليل و جم عآوري داد ههاي مورد نياز هر علت( هر استخوان) مي شود. در واقع به كمك دياگرامهاي علت و معلول مي توان قسمت اعظمي از علت هاي رخ دادن يك مشكل يا مساله را پيد ا كرد.
فلوچارتها يا نمودار جريان ( Flow chart )
فلو چارت ، نقشه قدم به قدم هر فرآيند را نشان م يدهد. فلوچارت يك نقطه شروع خيلي خوب براي بهبود فرآيندهاي موجود يا حتي ايجاد فرآيند يا سيست مهاي جديد است. در واقع تيم بهبود به كمك فلوچارتها متوجه مي شوند كه پس از اتمام هر فعاليت چه اتفاقي مي افتد و بنابراين اگر در فرآيند، مشكلاتي وجود داشته باشد، نمودارهاي جريان مي توانند گامهاي ناديده گرفته شده را آشكار كنند. به علاوه، فلوچارتها مي توانند اطلاعات زيادي ( با توجه به نوع پروژه) مثل زمان، ابزارها و وظايف را نشان دهند. لذا فلوچارتها يكي از عمومي ترين و انعطاف پذيرترين ابزارهاي تيم پروژه هستند.به عنوان مثال ،نمودار جريان فرآيند ثبت و سفارش و مبادلات كالاهاي بازرگاني كشور به صورت زير مي باشد .
ب ) تكنيكهاي جديد
دياگرام روابط (Relationship Diagram )
به طور كلي براي برنامه ريزي درست، علاوه بر يافتن علل پيدايش مسائل، شناسايي شبكه ارتباطي بين علل
مختلف ضروري است. در واقع در شكل گيري هر مسال هاي عوامل زيادي دخيل مي باشند كه شناسايي اين عوامل و چگونگي وابستگي بين آنها از گام هاي مهم در تصميم گيري و برنام هريزي محسوب مي شود.
لذا دياگرام روابط نيز ابزاري منطقي براي يافتن رابطه بين تعدادي از عوامل مهم در شكل گيري مسائل است.
معمولاً از اين ابزار در موارد زير استفاده مي شود:
– وقتي كه ارتباط بين علت و معلولهاي مختلف مساله اي به دليل پيچيدگي به راحتي قابل شناسايي
نيست.
مشكل مورد بررسي فقط عارضه اي از مشكلات اساسي تر است و نياز به كشف علت هاي كليدي ندارد. بنابراين مهم ترين هدف دياگرام روابط تشخيص ارتباطات پيچيده بين علت هاي مختلف مسائل است. (Mizuno 1988)

روش استفاده:
-1 ابتدا تيم مناسب و متخصص 5 تا 6 نفره تشكيل مي گردد.
-2 نتايج حاصل از 4 ابزار زيردركارتهايي تهيه مي شود:
– دياگرام پيوستگي
– دياگرام علت و معلول
– ديگر دياگرام هاي روابط
– دياگرام درختي ( تا پائين ترين سطح جزئيات اين دياگرام)
-3 حدود 15 تا 50 كارت نمايش داده م يشود و ايده مربوط به اين كارتها ، بر روي دوايري نوشته و از بين آنها مهمترين علت كه به نظر تيم مي رسد در وسط صفحه چيده مي شود.
-4 از دواير ديگر به كارت علت مركزي كمانهايي رسم مي گردد و افراد تيم با مرور و گفتگو اين مرحله را اجرا مي كنند.
سپس به دنبال مهمترين عناصر در دياگرام مي گردند يعني عناصري كه بيشترين كمان به آنها وارد يا از آنها خارج شده است. در واقع اين ابزارازتكنيك طوفان ذهني استفاده مي كند.
دياگرام ماتريس( Matrix Diagram )
به كمك اين ابزار مي توان اطلاعات زيادي براي مقايسه گردآوري كرد. در واقع دياگرام ماتريسي، يكي از
ابزارهاي ساده و بسيار رايج براي نشان دادن درجه ارتباط بين متغيرهاي مختلف است. اين دياگرام انواع مختلفي دارد از جمله :
X- matrix(4) Y- matrix(3) T – matrix (2) L – matrix ( 1
در واقع اين ابزار تصوير گرافيكي از ارتباط منطقي بين متغيرهاي مختلف را در اختيار مي گذارد و بيشتر در
موارد زير كاربرد دارد:
– وضعيت فعاليت جديدي بايد در برابر فعاليتهاي موجود بررسي شود.
– نياز به علايم كمي براي مقايسه دو يا چند متغير با يكديگر وجودد ارد.
– نياز به تجديد ساختار فعاليتهاي موجود است.
روش استفاده:
-1 مساله تعريف مي شود.
-2 تيم متخصص تشكيل مي گردد.
-3 نوع ماتريس ( L , T , Y , X–matrix) تعيين مي شود. به عنوان مثال در ماتريس L شکل، هدف بررسي رابطه بين دو متغير است. بنابراين ماتريس دو بعدي رسم ميگردد و در هر بعد پارامترهاي مربوط به هر متغير قرار مي گيرد. به عنوان مثال اگر هدف بررسي چگونگي تخصيص وظايف يك اداره بين گروههاي مختلف آن باشد، ماتريس L شكل آن را به صورت زير مي توان طراحي كرد.
-4 سپس به كمك علايم مختلف رابطه بين دو متغير به صورت نمادي نشان داده ميشود كه در اين مرحله اعضاي تيم با يكديگر تصميم مي گيرند كه چه رابطه اي بين متغيرها وجود دارد.
ارتباط قوي است
بعضي ارتباطات وجود دارد
ارتباطات ضعيف / كم وجود دارد
به طور مختصر هر كدام از انواع دياگرام ماتريسي به شرح زير مي باشد:
: L –matrix در اين دياگرام، هدف بررسي و مقايسه رابطه بين دو متغير است كه يكي در سطر و ديگري در ستون ماتريس نشان داده مي شوند.
: T –matrix اين دياگرام تركيبي از 2 ماتريس L شكل است و يك مجموعه از متغيرها در دو ماتريس مشترك را نشان مي دهد.
: Y- matrix اين دياگرام به كاربر اجازه مقايسه 3 مجموعه متغير مستقل از هم را مي دهد و در واقع شكل آن به صورت سه بعدي است.
: X- matrix اين دياگرام 4 نوع متغير را با يكديگر مقايسه مي كند و شكل كلي اين ماتريس به صورت زير است :
دياگرام پيوستگي ( Affinity Analysis )
اين ابزار در واقع يك روش طوفان فكري است كه به كمك آن مي توان افراد را به خلق ايده تشويق كرد تاهميشه به روشهاي سنتي و قديمي پايبند نباشند. در اين روش هدف اين است كه افراد از تفكر ” اين روش درست است چون هميشه انجام مي شود“ دست بردارند.
بيشتر اوقات وقتي از اين ابزار استفاده مي شود كه داده ها زياد و نامنظم باشند و مساله خيلي ساده نيست و در ضمن نياز به يك راه حل سريع نمي باشد .
روش استفاده:
-1 تيم مناسب تشكيل مي گردد.
-2 سوال يا مسال هاي مطرح مي گردد و افراد ايده هاي خودشان را روي كارتهايي مي نويسند.
-3 افراد كارتها را خوانده و بدون هيچگونه بحث تنها با جابجا كردن كارتها ، آنها را در دسته هايي طبقه بندي مي كنند تا به يك نظر نهايي برسند.
-4 در نهايت وقتي كه طبقه بندي كارتها نهايي شد و گروههاي مناسب تهيه شد، براي هر گروه اسم مناسبي انتخاب كرده و بر روي كارت كوچكي نوشته و در بالاي طبقه مربوطه چيده مي شود.
-5 پس از بند 4 افراد شروع به گفتگو و بحث و و اظهار نظر م يكنند و دياگرام نهايي را تهيه مي كنند.
استفاده از اين تكنيك خصوصاً در زمان شروع يك پروژه بسيار مناسب است يعني زماني كه هنوز ايده ها درباره پروژه شفاف و روشن نشده و يا پروژه خيلي بزرگ و پيچيده است.
به عنوان مثال در دياگرام پيوستگي زير هدف بررسي و تشريح يك شركت موفق بوده است :
دياگرام درختي دياگرام سيستماتيك ( Tree Diagram )
دياگرام درختي براي نشان دادن توالي ارتباطات علت و معلول يا نمايش ارتباط بين ابزارهاي گوناگون تا رسيدن به جواب، به كار مي رود. در واقع اين ابزار معمولاً وقتي استفاده مي شود كه بر شناخت فعاليت خاص يا هدفي خاص تمركزوجود دارد و در ضمن پيچيدگي زياد بوده و احتمال فراموش كردن برخي قدمها وجود دارد.
روش استفاده:
-1 تيم متخصص تشكيل مي گردد.
-2 هدف يا مساله خاصي انتخاب مي شود و به كمك روش طوفان فكري علت هاي رخ دادن مساله يا ابزار هاي مناسب جهت دستيابي به راه



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید